Challenges
Datasets
Workspaces
Papers
Discussions
Leaderboard
Log inSign up
Challenges
Datasets
Workspaces
Papers
Discussions
Leaderboard
Blog
Job Board
Q3AS

© 2026 Aqora Quantum S.A.S.

TermsPrivacyLegal Notice

Karma tip heisenberg spin sistemlerinde kuantum dolaşıklığın incelenmesi

Yücel Bilir

Published Jan 1, 2018• 0 citations
OpenAlex

Abstract

Son yıllarda disiplinler arası bir alan olarak ortaya çıkan kuantum hesaplama ve kuantum enformasyon çalışmalarının merkezinde dolaşıklık kavramı yer almaktadır. Heisenberg spin sistemleri ile dolaşıklık oluşturulabilmekte ve dolaşıklığın değişimi kontrol parametreleri olarak adlandırılan ve sistemde yer alan manyetik alan, anizotropi ve Dzyaloshinskii-Moriya (DM) etkileşmesi gibi çeşitli parametrelere göre incelenmektedir. Yoğun madde ziğindeki çalışmalarda ise Heisenberg spin modelleri ziksel sistemlerin yapısını incelemek için kullanılmaktadır. Yakın gelecekte dolaşıklık üreten sistemlerin teknolojik uygulamalarında kuantum ziği ve yoğun madde ziğindeki bilgi birikiminin kullanılması muhtemel görünmektedir. Bu nedenle bu tezde homojen bir manyetik alanda bulunan farklı türdeki karma tip Heisenberg XXX spin sistemlerinin dolaşıklığı incelenmiştir. Bu sistemlerin taban ve ısısal dolaşıklıkları periyodik sınır koşulları altında negatiflik ölçütü ile hesaplanmıştır. Tezin ilk kısmında iki spinli karma tip Heisenbeg XXX spin sistemlerinin taban ve ısısal dolaşıklıkları incelenmiştir. Elde ettiğimiz sonuçlara göre spin (1, 3 2) karma tip spin sisteminin spin (1 2,1) ve spin (1 2, 3 2) karma tip spin sistemlerine göre daha büyük dolaşıklık ürettiği ve hem kritik sıcaklığın hem de kritik manyetik alan değerlerinin daha büyük olduğu görülmüştür. Tezin ikinci kısmında ise spin (1 2,1, 3 2) şeklinde tasarlanan karma tip Heisenberg XXX spin sisteminde taban ve ısısal durum dolaşıklıkları, sadece en yakın komşu etkileşmelerinin olduğu durumda değil, ayrıca hem en yakın hem de ikinci en yakın komşu etkileşmelerinin olduğu durumlarda da incelenmiştir. Spin (1 2,1, 3 2) sisteminde spin (1 2,1) ve spin (1 2, 3 2)'ye göre spin (1, 3 2) arasındaki dolaşıklık daha büyük olmaktadır. Bu sistemde üçüncü spinin varlığı genel olarak dolaşıklığı azaltmaktadır. Bunun yanında ikinci en yakın komşu (NNN) etkileşmelerinin varlığı ise dolaşıklığın manyetik alan karşısındaki dayanıklılığını artırmaktadır.

Related papers

J1-J2 Heisenberg XXZ spin sistemlerinde Kuantum dolaşıklığın incelenmesi

Alev Şahintaş

Kuantum mekaniğinin başlangıcından günümüze kadar geçen zamanda düşük boyutlu sistemler daima önemli bir çalışma konusu olmuştur. Bu nedenle bu tezde düşük boyutlu spin sistemlerinden biri olan DM etkileşmesine sahip en yakın ve ikinci en yakın komşu kubit etkileşmelerini içeren dört kubitlik anizotropik Heisenberg XXZ modeline ait dolaşıklık incelemeleri yapılmıştır. Ilk olarak taban durum dolaşıklığına ait hesaplamalar gerçekleştirilmiştir. Elde edilen temel bulgulardan, DM etkileşmesinin ve tedirginliğin sırasıyla en yakın ve ikinci en yakın komşu kubitler arasındaki taban durum dolaşıklıkları üzerinde etkin rol oynadıkları görülmüştür. Ikinci olarak DM etkileşmesi, tedirginlik ve anizotropi parametrelerine sıcaklığın da bir kontrol parametresi olarak eklenmesiyle sisteme ait ısısal dolaşıklık hesaplamaları gerçekleştirilmiştir. Bu hesaplamalar sonucu, sıcaklık ve tedirginlik parametresinin özellikle ikinci en yakın komşu kubitler arası dolaşıklık üzerinde yapıcı etkiler sergilediği görülmüştür. Sonuç olarak DM etkileşmesi ile birlikte sadece en yakın komşuların değil ikinci en yakın komşu etkilerinin de dikkate alınması ile daha genel bir Heisenberg modeli oluşturulmuş ve bu modelde bahsedilen kontrol parametrelerinin birbirlerine göre değişen etkilerinin kullanılması ile dolaşıklığın etkin kontrolünün sağlanabileceği gösterilmiştir.

•Jan 1, 2014•0 citations

Karma spin-1/2 ve spin-1 ısing modelinin bir dış manyetik alanda dekore edilmiş bethe örgüsü üzerinde tam çözümünün incelenmesi

Duygu Selvi

Bu çalışmada, dış manyetik alan varlığında dekore edilmiş Bethe örgüsü üzerinde karma spin Ising modeli tam tekrarlama bağıntılarına dayalı kesin bir metot ile dekorasyon−iterasyon dönüşümünün birlikte kullanılmasıyla tam olarak çözüldü. Model Hamiltonyeni spin-1/2 ve spin-S atomları arasındaki en yakın komşu etkileşme parametresi (J), spin-1/2 atomları arasındaki gelecek en yakın komşu etkileşme parametresi (J ′), tek-iyon anizotropi parametresi (D) ve spin-1/2 ve spin-S manyetik atomları üzerine etkiyen dış manyetik alan (HA ve HB) parametrelerini içermektedir. Dekorasyon-iterasyon dönüşümü kullanılarak, karma spin-1/2 ve spin-S Ising modeli ve basit Bethe örgüsü üzerindeki spin-1/2 Ising modeli arasında tam bir ölçekleme eşitliği elde edildi. Dekorasyon-iterasyon dönü¸sümü ve tam tekrarlama yöntemi kullanılarak bölü¸süm fonksiyonu, alt-örgü mıknatıslanmaları ve net mıknatıslanma ifadeleri türetildi. Ferrimanyetik modelin manyetik özellikleri üzerine, anizotropi parametresi D, dekore edilmiş spinler arasındaki etkileşme parametresinin J ′ ve dış manyetik alanın etkileri incelendi. Bu çalışmada, dekore edilmiş Ising modelinin çoğu ilginç davranışları elde edildi. Bunlardan en önemlisi modelde iki tane kompansasyon sıcaklığının ardıl şekilde meydana gelmesi ve Hamiltonyendeki etkileşme parametrelerinin farklı değerleri için kritik davranış sergilemesidir. Modelin faz diyagramlarının elde edilmesi sonucunda ferrimanyetik ve paramanyetik fazın meydana geldiği görülmüş ve bu durumda q ≥ 5 koordinasyon sayısı için re-entrant faz dönüşümü sergilemektedir.

•Jan 1, 2014•0 citations

Kuantum spin sistemlerinde dolaşıklık ve kuantum teleportasyon

Ferid Akbaş

ÖZET KUANTUM SP˙IN S˙ISTEMLER˙INDE DOLA ¸SIKLIK VE KUANTUM TELEPORTASYON Ferid AKBA ¸S Yüksek Lisans Tezi, Fizik Anabilim Dalı Tez Danı¸smanı: Dr. Ögr. Üyesi Cenk AKYÜZ ˘ 2019, 103 sayfa Kuantum enformasyon teorisinin önemli bir özelligi olan kuantum dola¸sıklık ˘ oldukça geni¸s bir uygulama alanına sahiptir. Sistemin dola¸sık olma özelligi˘ kullanılarak bilginin teleportasyonu günümüzde hem teorik hem de deneysel olarak çalı¸sılan önemli konulardan biri olmu¸stur. Heisenberg spin sistemleri de dola¸sıklıgın olu¸sturulmasında ve bu dola¸sık sistemlerin bir kuantum kanalı olarak ˘ kullanılıp, teleportasyonun gerçekle¸stirilmesinde ara¸stırılması gereken bir önem ta¸sır. Bu motivasyondan hareketle tezimizde öncelikle dört kubitten olu¸san J1 −J2 Heisenberg XXX sistemi kullanılarak, bu sistemin hem en yakın kom¸su hem de ikinci en yakın kom¸su kubitleri arasındaki dola¸sık kuantum kanalları aracılıgıyla, ˘ dola¸sık bir kuantum durumunun teleportasyonunu inceledik. Sonrasında ise aynı incelemeleri dört spinden olu¸san spin( 1 2 ,1) karma spin J1 − J2 Heisenberg XXX sistemi için gerçekle¸stirdik. Sisteme ekledigimiz ˘ Dx ve Dz gibi DM etkile¸smeleri ve Bz manyetik alanı gibi parametrelerle teleportasyonun en etkin ¸sekilde gerçekle¸stirilebilmesi için olası durumları belirlemeye çalı¸stık. Elde edilen sonuçlardan genelde ikinci en yakın kom¸su kubitler arasındaki kuantum kanalı kullanılarak yapılan teleportasyonun daha iyi oldugu görülmü¸stür. Dört ˘ kubitlik sistem için Dx parametresinin Dz’ye göre dü¸sük sıcaklıklarda teleportasyon üzerinde daha etkin oldugu anla¸sılırken hem dört kubitlik hem de karma spin ˘ sistemlerinde dü¸sük manyetik alan degerleri için dü¸sük olmayan belli sıcaklıklara ˘ kadar iyi teleportasyon sonuçlarına ula¸sılmı¸stır.

•May 28, 2019•0 citations

Beg Spin Camının Global Faz Diyagramları Ve Spinsiz Fermiyon Sistemleri

V. Ongun Özçelik

Bu tez sürecinde klasik ve kuantum sistemlerde meydana gelen faz geçişleri üzerinde durularak Blume-Emery-Griffiths ve Hubbard modelleri üzerinde uygulamalar yapılmıştır. Blume-Emery-Griffiths spin camı modelinin global faz diyagramları hesaplanarak bu gaz diyagramı üzerindeki faz sınırları incelenmiş; birince ve ikinci dereceden faz geçişlerini ayıran trikritik noktanın sıcaklığa olan ters bağlılığı gözlemlenmiştir. Ayrıca, paramanyetik ve ferromanyetik fazlar arasında kuvvetli etkileşimli ikinci dereceden bir faz geçişi gözlemlenmiştir. Hesaplanan faz diyagramları topolojisinde spin camı ve paramagnetik geri dönüşlere rastlanmıştır. Faz diyagramları ve geçişleri hesaplanırken, Hamiltonyende yer alan etkileşim katsayılarının renormalizasyon grubu dönüşümü altınad gittikleri sabit noktalardan ve sabit dağılımlardan faydalanılmıştır. Tezin ikinci kısmında, fermiyonik Hubbard sistemi üzerinde çalışılarak faz diyagramları ve yoğunluklar hesaplanmıştır. Yoğun, seyrek ve iki ara fazdan oluşan bu sistemde bütün faz geçişlerinin ikinci dereceden olduğu yapılan özdeğer üsteli hesaplamaları sonucunda görülmüştür.

•Jan 1, 2008•0 citations

Kuantum Teknolojisinin Meta Evren Üzerindeki Etkisi: Gelecekteki Olanaklar ve Sorunlar

Sevdanur Genç

Metaverse, gerçek ve sanal dünyaları birleştirmek için sanal bir alan yaratan ve kişinin her bir dünyadaki deneyimini en üst düzeye çıkaran bir kavramdır. Gerçek dünyayı kopyalayan tutarlı kullanıcı etkileşimi için bir alan formüle etmek üzere sanal gerçeklik, artırılmış gerçeklik, blockchain teknolojisi ve sosyal medya kavramlarından yararlanan simüle edilmiş bir dijital ortamdan oluşan sosyal bağlantıya odaklanır. Gerçek hayattaki benzerini ideal bir şekilde kopyalayan sanal bir dünya yaratmak için birkaç sektörü tek bir ekosisteme çekmeyi amaçlamaktadır. Bu sanal dünyaları oluşturmak için dev süper bilgisayarlar kullanılmaktadır. Süper bilgisayarlar ile kuantum teknolojileri terimi gündeme gelmektedir. Kuantum teknolojilerinin özü kuantum hesaplamadır. Hesaplamaları gerçekleştirmek için, kuantum mekaniğinin süperpozisyon ve dolanıklık gibi özelliklerinden yararlanılır. Bilgisayarlar kuantum hesaplaması yapabildiklerinde, bunlara kuantum bilgisayarlar denir. Kuantum hesaplamanın, meta veri depolama alanında bir dizi farklı kullanım senaryosu bulunmaktadır. Metaverse çok sayıda hesaplama ve simülasyon kullanır, bu nedenle hesaplamayı ve genel deneyimi geliştirmek için kuantum hesaplamadan yararlanılmaktadır.Kuantum makine öğrenimi gibi bazı alanların, finans ve ilaç endüstrisi gibi çeşitli sektörlerde giderek daha kullanılır olduğu kanıtlanmıştır. Bu doğrultuda, kuantum bilgi işlemin, meta veri deposunu hayata geçirmede kesin bir rolü vardır ve birkaç kritik uygulamanın yürütülmesine yardımcı olmaktadır. Bununla birlikte, metaverse'de, daha fazla etkileşim yakalandıkça, gerçekleşen herhangi bir ticaret ve işlem için kuantuma dayanıklı güvenliğe ihtiyaç duyulacak ve kuantuma dayanıklı blok zinciri teknolojisi, başvurulacak bir teknoloji olacaktır. Meta veri deposunun karmaşıklığı arttıkça makine öğrenimi, nasıl geliştiği konusunda giderek daha önemli bir rol oynayacaktır. Metaverse'de artan makine öğrenimine duyulan ihtiyaç, gerçekte olduğu kadar derin olacaktır. Kuantum makine öğreniminin daha fazla gelişmesiyle, metaverse'de daha fazla uygulama yer alacaktır. Bu nedenle, Metaverse, yavaş yavaş anlaşılması gereken bir kavramdır. Kuantum hesaplama, herkesin metaverse'nin uygulamalarını ve yeteneklerini anlaması, potansiyel avantajlardan yararlanılması için öğrenilmesi ve kullanılması gerekli bir teknolojidir.

Kuantum teknolojileri ve enformatik araştırmaları dergisi.•Oct 30, 2023•1 citation

Post quantum cryptography

Veysel Gültekin

Kuantum bilgisayarların keşfi ile klasik kriptografi olarak adlandırdığımız ve günümüzde tüm kriptografik cihazlarda kullanılan kriptosistemlerin güvenliği tartışılır hale gelmiştir. Kuantum bilgisayarlardaki hızlı gelişme sonucunda kriptografideki çalışma alanı kuantum bilgisayarlara karşı güvenli sistemlerin tasarlanması ve analiz edilmesi yönünde değişmiştir. Shor Algoritması ile çarpanlara ayırma probleminin çözümünün üstel zamandan polinom zamana indirilmesiyle özellikle asimetrik kriptosistemler tehdit altına girmiştir. Günümüzde verilerin büyük çoğunluğu klasik kriptografide kullanılan anahtar anlaşma algoritmaları ile paylaşılan anahtar kullanılarak simetrik şifreleme algoritmaları ile şifreli olarak saklanmaktadır. Kuantum kriptografinin esas etkisi asimetrik kriptografiye olmasına rağmen simetrik şifreleme algoritmalarının anahtarları asimetrik kriptografi ile paylaşıldığı için tüm veriler kuantum tehtidinden etkilenmektedir. Özellikle şifrelenen verilerin geriye dönük olarak tutulabileceği göz önünde bulundurulursa ve yakın zamanda kuantum bilgisayların çarpanlara ayırma problemini etkili bir şekilde çözecek seviyeye gelmesi durumunda şu andan itibaren simetrik şifreleme algoritmaları ile şifrelenen veriler de ileride çözülebilecektir. İmza algoritmalarının etkilenmesi ise imzanın kimlik doğrulama mekanizmaları veya mesajın kaynağını doğrulamak gibi o ana ait bir kriptografik hizmeti sağladığı için daha kısıtlı olacaktır. Bu yüzden kuantum tehtidi için anahtar paylaşma probleminin çözümü imza probleminin çözümüne nazaran daha acil bir ihtiyaç olarak görülmektedir. Bu sebeplerle bu çalışmada kuantum sonrası kriptografinin anahtar paylaşma problemine getirdiği çözümler üzerinde durulacaktır. Burada bahsedilen her iki problem için de daha önceden AES'i blok şifreleme algoritması olarak bir yarışma aracılığıyla standartlaştıran NIST (Ulusal Standartlar ve Teknoloji Enstitüsü), standart bir algoritma seçmek için 2016 yılında bir yarışma başlatarak standart bir kuantum sonrası anahtar değişim algoritması ve imza algoritması seçme kararı almıştır. Bu süreçten sonra algoritma tasarımı ve analizi üzerine çalışmalar hızlanmıştır. Yarışmaya katılan algoritmalar dayandıkları zorluklara göre farklı gruplara ayrılabilir. Bunlar kafes tabanlı kriptosistemler, kod tabanlı kriptosistemler, isojeni tabanlı kriptosistemler, özet tabanlı kriptosistemler ve çok değişkenli polinom tabanlı kriptosistemlerdir. Bunların içinden en çok dikkat çeken ve üzerine çalışan homomorfik şifreleme gibi yapılarda da kullanılabilmesi itibariyle kafes tabanlı kriptosistemlerdir. Ayrıca yarışma neticesinde standart olarak seçilen Kyber Algoritması da kafes tabanlı bir anahtar değişim algoritmasıdır. Kod tabanlı kriptosistemler McEliece tarafından ortaya atılılmıştır ve asimetrik kriptografinin en eski problemlerinden biri olan kod çözme problemine dayanmaktadır. Anahtar boyutlarının büyük olması dezavantajından dolayı, kuantum tehditi ortaya çıkana kadar, görece az çalışılan bir alan olarak kalmıştır. Niederreiter kriptosisteminin ortaya çıkması ve anahtar boyutlarında iyileştirmeler yapılması ile kuantum sonrası anahtar değiştirme algoritmaları için önemli bir aday durumuna gelmişlerdir. Izojeni tabanlı algoritmalar klasik bilgisayarlarla kırılabilen bir saldırının ortaya çıkmasıyla riskli duruma düşmüştür. Her ne kadar NIST SIKE anahtar anlaşma algoritmasını alternatif algoritma adaylarına alsa da saldırı bu tarihten sonra ortaya çıktığı için kullanılması önerilmez ibaresi eklemiştir. Ayrıca bazı kriptosistemlerin analizi için üzerine yeterince çalışılmadığı düşünüldüğü için kuantum sonrası anahtar anlaşma algoritmalarının tek başına kullanılmasına şüpheyle bakılmaya başlanmıştır. Bu sebeple anahtar paylaşım problemini çözmek için kuantum sonrası algoritmalar, asimetrik kriptografi ve daha önce paylaşılmış ortak simetrik anahtarlardan en az iki tanesini kullanan hibrit anahtar paylaşım protokolleri de önerilmiştir. Bu çalışma kapsamında anahtar anlaşma problemini çözmek için geliştirilen önerilerden kabaca bahsedilecektir. Kafes tabanlı kriptosistemler ile Kod tabanlı kriptosistemlerin dayandıkları problemler ve bu problemler üzerine anahtar değişim mekanizmalarının nasıl kurulduğu anlatılacaktır. Ayrıca bazı analiz metotları anlatılarak standartta bulunan bazı algoritmaların güvenlik seviyeleri ve analizi hakkında bilgi verilecektir.

•Jan 26, 2023•0 citations
Son yıllarda disiplinler arası bir alan olarak ortaya çıkan kuantum hesaplama ve kuantum enformasyon çalışmalarının merkezinde dolaşıklık kavramı yer almaktadır. Heisenberg spin sistemleri ile dolaşıklık oluşturulabilmekte ve dolaşıklığın değişimi kontrol parametreleri olarak adlandırılan ve sistemde yer alan manyetik alan, anizotropi ve Dzyaloshinskii-Moriya (DM) etkileşmesi gibi çeşitli parametrelere göre incelenmektedir. Yoğun madde ziğindeki çalışmalarda ise Heisenberg spin modelleri ziksel sistemlerin yapısını incelemek için kullanılmaktadır. Yakın gelecekte dolaşıklık üreten sistemlerin teknolojik uygulamalarında kuantum ziği ve yoğun madde ziğindeki bilgi birikiminin kullanılması muhtemel görünmektedir. Bu nedenle bu tezde homojen bir manyetik alanda bulunan farklı türdeki karma tip Heisenberg XXX spin sistemlerinin dolaşıklığı incelenmiştir. Bu sistemlerin taban ve ısısal dolaşıklıkları periyodik sınır koşulları altında negatiflik ölçütü ile hesaplanmıştır. Tezin ilk kısmında iki spinli karma tip Heisenbeg XXX spin sistemlerinin taban ve ısısal dolaşıklıkları incelenmiştir. Elde ettiğimiz sonuçlara göre spin (1, 3 2) karma tip spin sisteminin spin (1 2,1) ve spin (1 2, 3 2) karma tip spin sistemlerine göre daha büyük dolaşıklık ürettiği ve hem kritik sıcaklığın hem de kritik manyetik alan değerlerinin daha büyük olduğu görülmüştür. Tezin ikinci kısmında ise spin (1 2,1, 3 2) şeklinde tasarlanan karma tip Heisenberg XXX spin sisteminde taban ve ısısal durum dolaşıklıkları, sadece en yakın komşu etkileşmelerinin olduğu durumda değil, ayrıca hem en yakın hem de ikinci en yakın komşu etkileşmelerinin olduğu durumlarda da incelenmiştir. Spin (1 2,1, 3 2) sisteminde spin (1 2,1) ve spin (1 2, 3 2)'ye göre spin (1, 3 2) arasındaki dolaşıklık daha büyük olmaktadır. Bu sistemde üçüncü spinin varlığı genel olarak dolaşıklığı azaltmaktadır. Bunun yanında ikinci en yakın komşu (NNN) etkileşmelerinin varlığı ise dolaşıklığın manyetik alan karşısındaki dayanıklılığını artırmaktadır.
Kuantum mekaniğinin başlangıcından günümüze kadar geçen zamanda düşük boyutlu sistemler daima önemli bir çalışma konusu olmuştur. Bu nedenle bu tezde düşük boyutlu spin sistemlerinden biri olan DM etkileşmesine sahip en yakın ve ikinci en yakın komşu kubit etkileşmelerini içeren dört kubitlik anizotropik Heisenberg XXZ modeline ait dolaşıklık incelemeleri yapılmıştır. Ilk olarak taban durum dolaşıklığına ait hesaplamalar gerçekleştirilmiştir. Elde edilen temel bulgulardan, DM etkileşmesinin ve tedirginliğin sırasıyla en yakın ve ikinci en yakın komşu kubitler arasındaki taban durum dolaşıklıkları üzerinde etkin rol oynadıkları görülmüştür. Ikinci olarak DM etkileşmesi, tedirginlik ve anizotropi parametrelerine sıcaklığın da bir kontrol parametresi olarak eklenmesiyle sisteme ait ısısal dolaşıklık hesaplamaları gerçekleştirilmiştir. Bu hesaplamalar sonucu, sıcaklık ve tedirginlik parametresinin özellikle ikinci en yakın komşu kubitler arası dolaşıklık üzerinde yapıcı etkiler sergilediği görülmüştür. Sonuç olarak DM etkileşmesi ile birlikte sadece en yakın komşuların değil ikinci en yakın komşu etkilerinin de dikkate alınması ile daha genel bir Heisenberg modeli oluşturulmuş ve bu modelde bahsedilen kontrol parametrelerinin birbirlerine göre değişen etkilerinin kullanılması ile dolaşıklığın etkin kontrolünün sağlanabileceği gösterilmiştir.
Bu çalışmada, dış manyetik alan varlığında dekore edilmiş Bethe örgüsü üzerinde karma spin Ising modeli tam tekrarlama bağıntılarına dayalı kesin bir metot ile dekorasyon−iterasyon dönüşümünün birlikte kullanılmasıyla tam olarak çözüldü. Model Hamiltonyeni spin-1/2 ve spin-S atomları arasındaki en yakın komşu etkileşme parametresi (J), spin-1/2 atomları arasındaki gelecek en yakın komşu etkileşme parametresi (J ′), tek-iyon anizotropi parametresi (D) ve spin-1/2 ve spin-S manyetik atomları üzerine etkiyen dış manyetik alan (HA ve HB) parametrelerini içermektedir. Dekorasyon-iterasyon dönüşümü kullanılarak, karma spin-1/2 ve spin-S Ising modeli ve basit Bethe örgüsü üzerindeki spin-1/2 Ising modeli arasında tam bir ölçekleme eşitliği elde edildi. Dekorasyon-iterasyon dönü¸sümü ve tam tekrarlama yöntemi kullanılarak bölü¸süm fonksiyonu, alt-örgü mıknatıslanmaları ve net mıknatıslanma ifadeleri türetildi. Ferrimanyetik modelin manyetik özellikleri üzerine, anizotropi parametresi D, dekore edilmiş spinler arasındaki etkileşme parametresinin J ′ ve dış manyetik alanın etkileri incelendi. Bu çalışmada, dekore edilmiş Ising modelinin çoğu ilginç davranışları elde edildi. Bunlardan en önemlisi modelde iki tane kompansasyon sıcaklığının ardıl şekilde meydana gelmesi ve Hamiltonyendeki etkileşme parametrelerinin farklı değerleri için kritik davranış sergilemesidir. Modelin faz diyagramlarının elde edilmesi sonucunda ferrimanyetik ve paramanyetik fazın meydana geldiği görülmüş ve bu durumda q ≥ 5 koordinasyon sayısı için re-entrant faz dönüşümü sergilemektedir.
ÖZET KUANTUM SP˙IN S˙ISTEMLER˙INDE DOLA ¸SIKLIK VE KUANTUM TELEPORTASYON Ferid AKBA ¸S Yüksek Lisans Tezi, Fizik Anabilim Dalı Tez Danı¸smanı: Dr. Ögr. Üyesi Cenk AKYÜZ ˘ 2019, 103 sayfa Kuantum enformasyon teorisinin önemli bir özelligi olan kuantum dola¸sıklık ˘ oldukça geni¸s bir uygulama alanına sahiptir. Sistemin dola¸sık olma özelligi˘ kullanılarak bilginin teleportasyonu günümüzde hem teorik hem de deneysel olarak çalı¸sılan önemli konulardan biri olmu¸stur. Heisenberg spin sistemleri de dola¸sıklıgın olu¸sturulmasında ve bu dola¸sık sistemlerin bir kuantum kanalı olarak ˘ kullanılıp, teleportasyonun gerçekle¸stirilmesinde ara¸stırılması gereken bir önem ta¸sır. Bu motivasyondan hareketle tezimizde öncelikle dört kubitten olu¸san J1 −J2 Heisenberg XXX sistemi kullanılarak, bu sistemin hem en yakın kom¸su hem de ikinci en yakın kom¸su kubitleri arasındaki dola¸sık kuantum kanalları aracılıgıyla, ˘ dola¸sık bir kuantum durumunun teleportasyonunu inceledik. Sonrasında ise aynı incelemeleri dört spinden olu¸san spin( 1 2 ,1) karma spin J1 − J2 Heisenberg XXX sistemi için gerçekle¸stirdik. Sisteme ekledigimiz ˘ Dx ve Dz gibi DM etkile¸smeleri ve Bz manyetik alanı gibi parametrelerle teleportasyonun en etkin ¸sekilde gerçekle¸stirilebilmesi için olası durumları belirlemeye çalı¸stık. Elde edilen sonuçlardan genelde ikinci en yakın kom¸su kubitler arasındaki kuantum kanalı kullanılarak yapılan teleportasyonun daha iyi oldugu görülmü¸stür. Dört ˘ kubitlik sistem için Dx parametresinin Dz’ye göre dü¸sük sıcaklıklarda teleportasyon üzerinde daha etkin oldugu anla¸sılırken hem dört kubitlik hem de karma spin ˘ sistemlerinde dü¸sük manyetik alan degerleri için dü¸sük olmayan belli sıcaklıklara ˘ kadar iyi teleportasyon sonuçlarına ula¸sılmı¸stır.
Bu tez sürecinde klasik ve kuantum sistemlerde meydana gelen faz geçişleri üzerinde durularak Blume-Emery-Griffiths ve Hubbard modelleri üzerinde uygulamalar yapılmıştır. Blume-Emery-Griffiths spin camı modelinin global faz diyagramları hesaplanarak bu gaz diyagramı üzerindeki faz sınırları incelenmiş; birince ve ikinci dereceden faz geçişlerini ayıran trikritik noktanın sıcaklığa olan ters bağlılığı gözlemlenmiştir. Ayrıca, paramanyetik ve ferromanyetik fazlar arasında kuvvetli etkileşimli ikinci dereceden bir faz geçişi gözlemlenmiştir. Hesaplanan faz diyagramları topolojisinde spin camı ve paramagnetik geri dönüşlere rastlanmıştır. Faz diyagramları ve geçişleri hesaplanırken, Hamiltonyende yer alan etkileşim katsayılarının renormalizasyon grubu dönüşümü altınad gittikleri sabit noktalardan ve sabit dağılımlardan faydalanılmıştır. Tezin ikinci kısmında, fermiyonik Hubbard sistemi üzerinde çalışılarak faz diyagramları ve yoğunluklar hesaplanmıştır. Yoğun, seyrek ve iki ara fazdan oluşan bu sistemde bütün faz geçişlerinin ikinci dereceden olduğu yapılan özdeğer üsteli hesaplamaları sonucunda görülmüştür.
Metaverse, gerçek ve sanal dünyaları birleştirmek için sanal bir alan yaratan ve kişinin her bir dünyadaki deneyimini en üst düzeye çıkaran bir kavramdır. Gerçek dünyayı kopyalayan tutarlı kullanıcı etkileşimi için bir alan formüle etmek üzere sanal gerçeklik, artırılmış gerçeklik, blockchain teknolojisi ve sosyal medya kavramlarından yararlanan simüle edilmiş bir dijital ortamdan oluşan sosyal bağlantıya odaklanır. Gerçek hayattaki benzerini ideal bir şekilde kopyalayan sanal bir dünya yaratmak için birkaç sektörü tek bir ekosisteme çekmeyi amaçlamaktadır. Bu sanal dünyaları oluşturmak için dev süper bilgisayarlar kullanılmaktadır. Süper bilgisayarlar ile kuantum teknolojileri terimi gündeme gelmektedir. Kuantum teknolojilerinin özü kuantum hesaplamadır. Hesaplamaları gerçekleştirmek için, kuantum mekaniğinin süperpozisyon ve dolanıklık gibi özelliklerinden yararlanılır. Bilgisayarlar kuantum hesaplaması yapabildiklerinde, bunlara kuantum bilgisayarlar denir. Kuantum hesaplamanın, meta veri depolama alanında bir dizi farklı kullanım senaryosu bulunmaktadır. Metaverse çok sayıda hesaplama ve simülasyon kullanır, bu nedenle hesaplamayı ve genel deneyimi geliştirmek için kuantum hesaplamadan yararlanılmaktadır.Kuantum makine öğrenimi gibi bazı alanların, finans ve ilaç endüstrisi gibi çeşitli sektörlerde giderek daha kullanılır olduğu kanıtlanmıştır. Bu doğrultuda, kuantum bilgi işlemin, meta veri deposunu hayata geçirmede kesin bir rolü vardır ve birkaç kritik uygulamanın yürütülmesine yardımcı olmaktadır. Bununla birlikte, metaverse'de, daha fazla etkileşim yakalandıkça, gerçekleşen herhangi bir ticaret ve işlem için kuantuma dayanıklı güvenliğe ihtiyaç duyulacak ve kuantuma dayanıklı blok zinciri teknolojisi, başvurulacak bir teknoloji olacaktır. Meta veri deposunun karmaşıklığı arttıkça makine öğrenimi, nasıl geliştiği konusunda giderek daha önemli bir rol oynayacaktır. Metaverse'de artan makine öğrenimine duyulan ihtiyaç, gerçekte olduğu kadar derin olacaktır. Kuantum makine öğreniminin daha fazla gelişmesiyle, metaverse'de daha fazla uygulama yer alacaktır. Bu nedenle, Metaverse, yavaş yavaş anlaşılması gereken bir kavramdır. Kuantum hesaplama, herkesin metaverse'nin uygulamalarını ve yeteneklerini anlaması, potansiyel avantajlardan yararlanılması için öğrenilmesi ve kullanılması gerekli bir teknolojidir.
Kuantum bilgisayarların keşfi ile klasik kriptografi olarak adlandırdığımız ve günümüzde tüm kriptografik cihazlarda kullanılan kriptosistemlerin güvenliği tartışılır hale gelmiştir. Kuantum bilgisayarlardaki hızlı gelişme sonucunda kriptografideki çalışma alanı kuantum bilgisayarlara karşı güvenli sistemlerin tasarlanması ve analiz edilmesi yönünde değişmiştir. Shor Algoritması ile çarpanlara ayırma probleminin çözümünün üstel zamandan polinom zamana indirilmesiyle özellikle asimetrik kriptosistemler tehdit altına girmiştir. Günümüzde verilerin büyük çoğunluğu klasik kriptografide kullanılan anahtar anlaşma algoritmaları ile paylaşılan anahtar kullanılarak simetrik şifreleme algoritmaları ile şifreli olarak saklanmaktadır. Kuantum kriptografinin esas etkisi asimetrik kriptografiye olmasına rağmen simetrik şifreleme algoritmalarının anahtarları asimetrik kriptografi ile paylaşıldığı için tüm veriler kuantum tehtidinden etkilenmektedir. Özellikle şifrelenen verilerin geriye dönük olarak tutulabileceği göz önünde bulundurulursa ve yakın zamanda kuantum bilgisayların çarpanlara ayırma problemini etkili bir şekilde çözecek seviyeye gelmesi durumunda şu andan itibaren simetrik şifreleme algoritmaları ile şifrelenen veriler de ileride çözülebilecektir. İmza algoritmalarının etkilenmesi ise imzanın kimlik doğrulama mekanizmaları veya mesajın kaynağını doğrulamak gibi o ana ait bir kriptografik hizmeti sağladığı için daha kısıtlı olacaktır. Bu yüzden kuantum tehtidi için anahtar paylaşma probleminin çözümü imza probleminin çözümüne nazaran daha acil bir ihtiyaç olarak görülmektedir. Bu sebeplerle bu çalışmada kuantum sonrası kriptografinin anahtar paylaşma problemine getirdiği çözümler üzerinde durulacaktır. Burada bahsedilen her iki problem için de daha önceden AES'i blok şifreleme algoritması olarak bir yarışma aracılığıyla standartlaştıran NIST (Ulusal Standartlar ve Teknoloji Enstitüsü), standart bir algoritma seçmek için 2016 yılında bir yarışma başlatarak standart bir kuantum sonrası anahtar değişim algoritması ve imza algoritması seçme kararı almıştır. Bu süreçten sonra algoritma tasarımı ve analizi üzerine çalışmalar hızlanmıştır. Yarışmaya katılan algoritmalar dayandıkları zorluklara göre farklı gruplara ayrılabilir. Bunlar kafes tabanlı kriptosistemler, kod tabanlı kriptosistemler, isojeni tabanlı kriptosistemler, özet tabanlı kriptosistemler ve çok değişkenli polinom tabanlı kriptosistemlerdir. Bunların içinden en çok dikkat çeken ve üzerine çalışan homomorfik şifreleme gibi yapılarda da kullanılabilmesi itibariyle kafes tabanlı kriptosistemlerdir. Ayrıca yarışma neticesinde standart olarak seçilen Kyber Algoritması da kafes tabanlı bir anahtar değişim algoritmasıdır. Kod tabanlı kriptosistemler McEliece tarafından ortaya atılılmıştır ve asimetrik kriptografinin en eski problemlerinden biri olan kod çözme problemine dayanmaktadır. Anahtar boyutlarının büyük olması dezavantajından dolayı, kuantum tehditi ortaya çıkana kadar, görece az çalışılan bir alan olarak kalmıştır. Niederreiter kriptosisteminin ortaya çıkması ve anahtar boyutlarında iyileştirmeler yapılması ile kuantum sonrası anahtar değiştirme algoritmaları için önemli bir aday durumuna gelmişlerdir. Izojeni tabanlı algoritmalar klasik bilgisayarlarla kırılabilen bir saldırının ortaya çıkmasıyla riskli duruma düşmüştür. Her ne kadar NIST SIKE anahtar anlaşma algoritmasını alternatif algoritma adaylarına alsa da saldırı bu tarihten sonra ortaya çıktığı için kullanılması önerilmez ibaresi eklemiştir. Ayrıca bazı kriptosistemlerin analizi için üzerine yeterince çalışılmadığı düşünüldüğü için kuantum sonrası anahtar anlaşma algoritmalarının tek başına kullanılmasına şüpheyle bakılmaya başlanmıştır. Bu sebeple anahtar paylaşım problemini çözmek için kuantum sonrası algoritmalar, asimetrik kriptografi ve daha önce paylaşılmış ortak simetrik anahtarlardan en az iki tanesini kullanan hibrit anahtar paylaşım protokolleri de önerilmiştir. Bu çalışma kapsamında anahtar anlaşma problemini çözmek için geliştirilen önerilerden kabaca bahsedilecektir. Kafes tabanlı kriptosistemler ile Kod tabanlı kriptosistemlerin dayandıkları problemler ve bu problemler üzerine anahtar değişim mekanizmalarının nasıl kurulduğu anlatılacaktır. Ayrıca bazı analiz metotları anlatılarak standartta bulunan bazı algoritmaların güvenlik seviyeleri ve analizi hakkında bilgi verilecektir.