Kuantum mekaniğinin başlangıcından günümüze kadar geçen zamanda düşük boyutlu sistemler daima önemli bir çalışma konusu olmuştur. Bu nedenle bu tezde düşük boyutlu spin sistemlerinden biri olan DM etkileşmesine sahip en yakın ve ikinci en yakın komşu kubit etkileşmelerini içeren dört kubitlik anizotropik Heisenberg XXZ modeline ait dolaşıklık incelemeleri yapılmıştır. Ilk olarak taban durum dolaşıklığına ait hesaplamalar gerçekleştirilmiştir. Elde edilen temel bulgulardan, DM etkileşmesinin ve tedirginliğin sırasıyla en yakın ve ikinci en yakın komşu kubitler arasındaki taban durum dolaşıklıkları üzerinde etkin rol oynadıkları görülmüştür. Ikinci olarak DM etkileşmesi, tedirginlik ve anizotropi parametrelerine sıcaklığın da bir kontrol parametresi olarak eklenmesiyle sisteme ait ısısal dolaşıklık hesaplamaları gerçekleştirilmiştir. Bu hesaplamalar sonucu, sıcaklık ve tedirginlik parametresinin özellikle ikinci en yakın komşu kubitler arası dolaşıklık üzerinde yapıcı etkiler sergilediği görülmüştür. Sonuç olarak DM etkileşmesi ile birlikte sadece en yakın komşuların değil ikinci en yakın komşu etkilerinin de dikkate alınması ile daha genel bir Heisenberg modeli oluşturulmuş ve bu modelde bahsedilen kontrol parametrelerinin birbirlerine göre değişen etkilerinin kullanılması ile dolaşıklığın etkin kontrolünün sağlanabileceği gösterilmiştir.
Kuantum mekaniğinin başlangıcından günümüze kadar geçen zamanda düşük boyutlu sistemler daima önemli bir çalışma konusu olmuştur. Bu nedenle bu tezde düşük boyutlu spin sistemlerinden biri olan DM etkileşmesine sahip en yakın ve ikinci en yakın komşu kubit etkileşmelerini içeren dört kubitlik anizotropik Heisenberg XXZ modeline ait dolaşıklık incelemeleri yapılmıştır. Ilk olarak taban durum dolaşıklığına ait hesaplamalar gerçekleştirilmiştir. Elde edilen temel bulgulardan, DM etkileşmesinin ve tedirginliğin sırasıyla en yakın ve ikinci en yakın komşu kubitler arasındaki taban durum dolaşıklıkları üzerinde etkin rol oynadıkları görülmüştür. Ikinci olarak DM etkileşmesi, tedirginlik ve anizotropi parametrelerine sıcaklığın da bir kontrol parametresi olarak eklenmesiyle sisteme ait ısısal dolaşıklık hesaplamaları gerçekleştirilmiştir. Bu hesaplamalar sonucu, sıcaklık ve tedirginlik parametresinin özellikle ikinci en yakın komşu kubitler arası dolaşıklık üzerinde yapıcı etkiler sergilediği görülmüştür. Sonuç olarak DM etkileşmesi ile birlikte sadece en yakın komşuların değil ikinci en yakın komşu etkilerinin de dikkate alınması ile daha genel bir Heisenberg modeli oluşturulmuş ve bu modelde bahsedilen kontrol parametrelerinin birbirlerine göre değişen etkilerinin kullanılması ile dolaşıklığın etkin kontrolünün sağlanabileceği gösterilmiştir.
Son yıllarda disiplinler arası bir alan olarak ortaya çıkan kuantum hesaplama ve kuantum enformasyon çalışmalarının merkezinde dolaşıklık kavramı yer almaktadır. Heisenberg spin sistemleri ile dolaşıklık oluşturulabilmekte ve dolaşıklığın değişimi kontrol parametreleri olarak adlandırılan ve sistemde yer alan manyetik alan, anizotropi ve Dzyaloshinskii-Moriya (DM) etkileşmesi gibi çeşitli parametrelere göre incelenmektedir. Yoğun madde ziğindeki çalışmalarda ise Heisenberg spin modelleri ziksel sistemlerin yapısını incelemek için kullanılmaktadır. Yakın gelecekte dolaşıklık üreten sistemlerin teknolojik uygulamalarında kuantum ziği ve yoğun madde ziğindeki bilgi birikiminin kullanılması muhtemel görünmektedir. Bu nedenle bu tezde homojen bir manyetik alanda bulunan farklı türdeki karma tip Heisenberg XXX spin sistemlerinin dolaşıklığı incelenmiştir. Bu sistemlerin taban ve ısısal dolaşıklıkları periyodik sınır koşulları altında negatiflik ölçütü ile hesaplanmıştır. Tezin ilk kısmında iki spinli karma tip Heisenbeg XXX spin sistemlerinin taban ve ısısal dolaşıklıkları incelenmiştir. Elde ettiğimiz sonuçlara göre spin (1, 3 2) karma tip spin sisteminin spin (1 2,1) ve spin (1 2, 3 2) karma tip spin sistemlerine göre daha büyük dolaşıklık ürettiği ve hem kritik sıcaklığın hem de kritik manyetik alan değerlerinin daha büyük olduğu görülmüştür. Tezin ikinci kısmında ise spin (1 2,1, 3 2) şeklinde tasarlanan karma tip Heisenberg XXX spin sisteminde taban ve ısısal durum dolaşıklıkları, sadece en yakın komşu etkileşmelerinin olduğu durumda değil, ayrıca hem en yakın hem de ikinci en yakın komşu etkileşmelerinin olduğu durumlarda da incelenmiştir. Spin (1 2,1, 3 2) sisteminde spin (1 2,1) ve spin (1 2, 3 2)'ye göre spin (1, 3 2) arasındaki dolaşıklık daha büyük olmaktadır. Bu sistemde üçüncü spinin varlığı genel olarak dolaşıklığı azaltmaktadır. Bunun yanında ikinci en yakın komşu (NNN) etkileşmelerinin varlığı ise dolaşıklığın manyetik alan karşısındaki dayanıklılığını artırmaktadır.
Bu tez çalışmasında ilk olarak, kuantum özdeş parçacık sistemlerinden olan fermiyonların genel kuantum mekaniksel özellikleri ele alınmıştır. Daha sonra, ideal Fermi gazının iki ve üç-boyutlu uzaylarda genel termodinamik ve istatistiksel özellikleri incelenmiştir. \nİkinci olarak, özel bir deforme Fermi sistemini oluşturan VPJC-tipli q-deforme fermiyon gaz modelinin kuantum cebirsel özelliklerinin yanı sıra, modele ait fermiyonik Jackson türev operatörünün bazı matematiksel fonksiyonlara etkileri de çalışılmıştır. \nTez çalışmasının ilk özgün kısmı olarak; üç-boyutlu uzayda, VPJC-tipli q-deforme fermiyon gaz modelinin düşük sıcaklıklardaki istatistiksel mekanik davranışı üzerine yoğunlaşılmıştır. Özel olarak, modelin deforme kimyasal potansiyeli ve deforme ısı kapasitesinin hem sıcaklık ile hem de 0 < q < 1 aralığında tanımlı deformasyon parametresi q ile değişimleri incelenmiştir. VPJC-fermiyon gaz modelinin fiziksel bir uygulaması olarak deforme ısı kapasitesi fonksiyonu; Niobyum, Demir ve Kurşun metallerinin elektronik ısı kapasitelerinin sıcaklıkla değişimlerinin incelenmesine uygulanmıştır. \nTez çalışmasının diğer bir özgün kısmında ise, VPJC-fermiyon gaz modelinin iki-boyutlu uzayda termodinamik ve istatistiksel özellikleri incelenmiştir. Yine iki-boyutta, modelin hal denkleminin virial açılımı yapılarak, ilk beş deforme virial katsayısı bulunmuştur. \nSonuç olarak, VPJC-fermiyon gaz modelinin deformasyon parametresi q’nun termodinamik ve istatistiksel fonksiyonlara etkileri araştırılmıştır. Bulunan sonuçların, ideal Fermi gazının istatistiksel mekanik sonuçlarıyla kıyaslamaları yapılmıştır. Özellikle düşük sıcaklıklarda, VPJC-tipli q-deforme fermiyon gaz modelinden elde edilen ısı kapasitesi faktörü olan q-deforme Sommerfeld parametresinin incelenen metaller için deneysel sonuçlarla, serbest-elektron teorisi sonuçlarından daha uyumlu olduğu gösterilmiştir. Son olarak, VPJC-fermiyon gaz modelinin diğer muhtemel uygulama alanlarının neler olabileceği tartışılmıştır.
Bu çalışmada öncelikle kuantum özdeş parçacık sistemlerinden bozonların genel \nkuantum mekaniksel özellikleri ele alındı. Özel olarak, bir-boyutlu standart bozon \nsalınıcıları sistemini tanımlayan operatör bağıntıları ve sistemin Hamiltoniyeni \nincelendi. Daha sonra Bose sistemlerinin istatistiksel dağılım fonksiyonunun nasıl elde \nedilebileceği araştırıldı. \nİkinci olarak, ideal Bose gazının genel istatistik mekaniksel özellikleri incelendi. \nÖzellikle ideal Bose gazının hal denklemi, öz ısısı, entropisi gibi fonksiyonlarının düşük \nve yüksek sıcaklıklarda değişimlerine yoğunlaşıldı. Buradan standart Bose \nsistemlerinde, Bose-Einstein yoğunlaşmasının hangi koşullarda gerçekleşebileceği \nteorik olarak araştırıldı. \nÜçüncü olarak, bu çalışmanın orijinal kısmını oluşturan ve Bose sistemlerine de \nbir örnek uygulama olabilecek genelleştirilmiş bir bozon gazı modeli ele alındı. Tamm- \nDancoff (TD) bozon gazı modeli olarak adlandırılan bu sistemi tanımlayan bazı \nkuantum mekaniksel özellikler incelenerek, modelin bazı istatistik mekaniksel yönleri \nüzerinde çalışıldı. Özel olarak, bu genelleştirilmiş bozon gazı modelinin deformasyon \nparametresinin sistemin genelleştirilmiş dağılım fonksiyonu, iç enerjisi, entropisi gibi \nfonksiyonlarına etkileri araştırıldı. Ayrıca bu yolla, sistemin genelleştirilmiş Bose- \nEinstein fonksiyonları (g (z,q)) n elde edilerek, 0 z 1 ve q 1 bölgelerinde bu \nfonksiyonların değişimleri incelendi. Bu bağlamda elde edilen önemli sonuçlardan \nbirisi, düşük sıcaklıklarda sistemin entropisinin deformasyon parametresi q arttıkça \nazalış göstermesidir. Son olarak, elde edilen diğer sonuçların yanı sıra TD-bozon gazı \nmodeline uygulama alanı teşkil edebilecek fiziksel problemlerden bazıları tartışıldı.
Bu çalışmada, dış manyetik alan varlığında dekore edilmiş Bethe örgüsü üzerinde karma spin Ising modeli tam tekrarlama bağıntılarına dayalı kesin bir metot ile dekorasyon−iterasyon dönüşümünün birlikte kullanılmasıyla tam olarak çözüldü. Model Hamiltonyeni spin-1/2 ve spin-S atomları arasındaki en yakın komşu etkileşme parametresi (J), spin-1/2 atomları arasındaki gelecek en yakın komşu etkileşme parametresi (J ′), tek-iyon anizotropi parametresi (D) ve spin-1/2 ve spin-S manyetik atomları üzerine etkiyen dış manyetik alan (HA ve HB) parametrelerini içermektedir. Dekorasyon-iterasyon dönüşümü kullanılarak, karma spin-1/2 ve spin-S Ising modeli ve basit Bethe örgüsü üzerindeki spin-1/2 Ising modeli arasında tam bir ölçekleme eşitliği elde edildi. Dekorasyon-iterasyon dönü¸sümü ve tam tekrarlama yöntemi kullanılarak bölü¸süm fonksiyonu, alt-örgü mıknatıslanmaları ve net mıknatıslanma ifadeleri türetildi. Ferrimanyetik modelin manyetik özellikleri üzerine, anizotropi parametresi D, dekore edilmiş spinler arasındaki etkileşme parametresinin J ′ ve dış manyetik alanın etkileri incelendi. Bu çalışmada, dekore edilmiş Ising modelinin çoğu ilginç davranışları elde edildi. Bunlardan en önemlisi modelde iki tane kompansasyon sıcaklığının ardıl şekilde meydana gelmesi ve Hamiltonyendeki etkileşme parametrelerinin farklı değerleri için kritik davranış sergilemesidir. Modelin faz diyagramlarının elde edilmesi sonucunda ferrimanyetik ve paramanyetik fazın meydana geldiği görülmüş ve bu durumda q ≥ 5 koordinasyon sayısı için re-entrant faz dönüşümü sergilemektedir.
ÖZET KUANTUM SP˙IN S˙ISTEMLER˙INDE DOLA ¸SIKLIK VE KUANTUM TELEPORTASYON Ferid AKBA ¸S Yüksek Lisans Tezi, Fizik Anabilim Dalı Tez Danı¸smanı: Dr. Ögr. Üyesi Cenk AKYÜZ ˘ 2019, 103 sayfa Kuantum enformasyon teorisinin önemli bir özelligi olan kuantum dola¸sıklık ˘ oldukça geni¸s bir uygulama alanına sahiptir. Sistemin dola¸sık olma özelligi˘ kullanılarak bilginin teleportasyonu günümüzde hem teorik hem de deneysel olarak çalı¸sılan önemli konulardan biri olmu¸stur. Heisenberg spin sistemleri de dola¸sıklıgın olu¸sturulmasında ve bu dola¸sık sistemlerin bir kuantum kanalı olarak ˘ kullanılıp, teleportasyonun gerçekle¸stirilmesinde ara¸stırılması gereken bir önem ta¸sır. Bu motivasyondan hareketle tezimizde öncelikle dört kubitten olu¸san J1 −J2 Heisenberg XXX sistemi kullanılarak, bu sistemin hem en yakın kom¸su hem de ikinci en yakın kom¸su kubitleri arasındaki dola¸sık kuantum kanalları aracılıgıyla, ˘ dola¸sık bir kuantum durumunun teleportasyonunu inceledik. Sonrasında ise aynı incelemeleri dört spinden olu¸san spin( 1 2 ,1) karma spin J1 − J2 Heisenberg XXX sistemi için gerçekle¸stirdik. Sisteme ekledigimiz ˘ Dx ve Dz gibi DM etkile¸smeleri ve Bz manyetik alanı gibi parametrelerle teleportasyonun en etkin ¸sekilde gerçekle¸stirilebilmesi için olası durumları belirlemeye çalı¸stık. Elde edilen sonuçlardan genelde ikinci en yakın kom¸su kubitler arasındaki kuantum kanalı kullanılarak yapılan teleportasyonun daha iyi oldugu görülmü¸stür. Dört ˘ kubitlik sistem için Dx parametresinin Dz’ye göre dü¸sük sıcaklıklarda teleportasyon üzerinde daha etkin oldugu anla¸sılırken hem dört kubitlik hem de karma spin ˘ sistemlerinde dü¸sük manyetik alan degerleri için dü¸sük olmayan belli sıcaklıklara ˘ kadar iyi teleportasyon sonuçlarına ula¸sılmı¸stır.
Bu tezde, hem fermiyonik hem de bozonik bileşenleri içeren, maksimum dolanık Bell tabanlı sÜper-eş uyumlu durumlar kümesini inceliyoruz. Aragone ve Zypmann tarafından tanıtılan süpersimetrik yok edici operatörü genişleterek, Bell iki-kübit kuantum durumlarıyla ilişkili dört farklı süpersimetrik eş uyumlu durum geliştiriyoruz. Bu Bell süper-kübit durumları, yer değiştirme operatörü kullanılarak inşa edilen Bell tabanlı süpersimetrik eş uyumlu durumların temelini oluşturur. Bu durumlar, süper-Bloch küresi üzerinde noktalar olarak temsil edilen ayrık bozonik eş uyumlu durumlarla birleştirildiğinde, ortaya çıkan yapıyı Bell tabanlı süper-eş uyumlu durumlar olarak adlandırılır.. Bozonik ve fermiyonik bileşenler arasındaki dolanıklık, süper-kübit referans durumu üzerinde etkili olan bir bozonik yer değiştirme operatörü aracılığıyla analiz edilir. Bu dolanık süper-eş uyumlu durumlar için belirsizlik ilişkileri concurrence C ile ifade edilir. Belirsizlik ile concurrence arasındaki monoton ilişki, dolanıklığın belirsizlik ilişkileri üzerindeki etkisini göstermektedir. Daha sonra, konum ve momentum belirsizliklerinde kuadratür sıkışması gözlemliyoruz. Ayrıca, belirsizlik ilişkileri iki Fibonacci sayısının oranı ile karakterize edilen sonsuz bir süper-eş uyumlu durum dizisi tanımlıyoruz. Önceki sonuçları genelleştirmek amacıyla, tek bir süper-parçacık durumunun karmaşık bir parametre ζ ile tanımlandığı genel bir süper-kübit kuantum durumu tanıtıyoruz. Bu tanımlama, iki birim küre ile karakterize edilen PK-süper-kübit kuantum durumlarına yol açmaktadır. Bu durumlar, PK-süpersimetrik eş uyumlu durumlar olarak adlandırdığımız yapıların temelini oluşturur ve bu durumların dolanıklık özelliklerini inceliyoruz. Son olarak, pq-deforme süper-eş uyumlu durumları ve özel bir durum olarak q-deforme süper-eş uyumlu durumları ele alıyoruz.