Challenges
Datasets
Workspaces
Papers
Discussions
Leaderboard
Log inSign up
Challenges
Datasets
Workspaces
Papers
Discussions
Leaderboard
Blog
Job Board
Q3AS

© 2026 Aqora Quantum S.A.S.

TermsPrivacyLegal Notice

Atom Trap Trace Analysis of Calcium Isotopes

Steven Hoekstra

Published Jan 1, 2005• 1 citation
OpenAlex

Abstract

Het zoeken naar een calcium-41 atoom is als het zoeken naar een speld die verborgen kan zijn in niet één hooiberg, maar wel duizend hooibergen. In zijn promotieonderzoek werkte Steven Hoekstra aan een methode waarmee die speld toch binnen afzienbare tijd opgespoord kan worden. Calcium-41, kortweg 41Ca, is een zogenaamd sporenelement. Het kunnen detecteren ervan kan om uiteenlopende redenen nuttig zijn, bijvoorbeeld in biomedisch onderzoek aan botontkalking. Maar het zou ook een manier kunnen zijn om oude botten te dateren, vergelijkbaar met de bekende koolstofdateringsmethode. De experimentele methode waaraan Hoekstra werkte heet Atom Trap Trace Analysis (ATTA) en is gebaseerd op de interactie tussen atomen en laserlicht. Met behulp van dit laserlicht worden de verschillende calciumisotopen gescheiden en uiteindelijk gevangen in een ‘magneto-optische val’. Die bestaat uit een combinatie van zes laserbundels met een magnetisch veld. In de val kunnen we de verschillende calciumisotopen met grote gevoeligheid detecteren. Zelfs is het gelukt het uiterst zwakke signaal van één enkel atoom te meten. De huidige stand van zaken is dat de opstelling voldoende gevoelig voor de genoemde biomedische toepassing. Hiervoor kunnen monsters worden gebruikt die verrijkt zijn met extra 41Ca. Uit berekeningen van Hoekstra blijkt dat door het gebruik van extra laser-vermogen de efficiëntie van de opstelling nog verhoogd kan worden. Dat zou de opstelling ook voor de andere genoemde toepassing, radiocalciumdatering, geschikt maken.

Related papers

Kick-starting a cold atoms lab - creating and probing Bose-Einstein condensates in flexible traps.

Clara Tanghe

Het collectieve gedrag beschrijven van talloze deeltjes die onderling interageren is een van de lastigste vraagstukken in de natuurkunde. Het duikt op in disciplines gaande van kwantumchemie en vastestoffysica tot de hoogenergetische fysica. Zelfs de krachtigste klassieke computers hebben niet genoeg geheugen om zulke grote systemen exact door te rekenen. Koude-atoomexperimenten daarentegen realiseren kwantumveeldeeltjessystemen rechtstreeks in het lab. Bij extreem lage temperaturen vormen de atomen een Bose-Einsteincondensaat (BEC), een fasetoestand waarbij kwantumgedrag zich manifesteert op de schaal van het hele gas. Zo worden de collectieve kwantumeffecten van de deeltjes direct waarneembaar. Bovendien maakt de hoge mate van controle over het systeem, via magneet- en lichtvelden, een grote verscheidenheid aan experimenten mogelijk. In dit doctoraat is het eerste Belgische BEC-experiment gekalibreerd en verder ontwikkeld, zodat het betrouwbaar condensaten produceert. Na afloop van een experiment wordt de toestand van het BEC uit één foto afgeleid. Die correct vertalen naar grootheden zoals aantal atomen en temperatuur, met state-of-the-art analyses, staat centraal in dit onderzoek. Vervolgens worden met akoesto-optische deflectoren en onze nieuwe, efficiënte projectiemethode laserpatronen zeer snel op het condensaat ingeprent. Die leveren de grootste flexibiliteit over de vorm van het condensaat en laten tal van niet-evenwichtsexperimenten toe op het gekalibreerde systeem.

•Jan 1, 2026•0 citations

Het experiment in de quantum-mechanica

A.J. GROENEWOLD

De reeks van voordrachten waarin dit past gaat in het algemeen over het experiment.Ik zou de nuance iets anders willen leggen : eerder spreken over de waarneming dan over het experiment; de waarneming dan, gezien in het licht van de theorie en in het bijzonder van de quantum-me chanica.Het experiment is nauw verwant met waarneming ; het is een waarneming onder speciale geselecteerde omstandigheden die we goed beheersen en die we eenvoudig uitgezocht hebben om over bepaalde probleemstellingen informatie te krijgen; eenvoudige omstandigheden maar ook eenvoudige objecten.Dit is een van de kenmerken van de natuurkunde temidden van de natuurwetenschappen, dat die zulke eenvoudige objecten van onderzoek gel{ozen he eft, maar daar soms ook diep in is doorgedrongen en zich daarbij weI eens ver van het aanschouwelijke verwij dert.De wiskunde is misschien nog een eenvoudiger vak, maar dat noem ik geen natuurwetenschap.In de geo-fysica daarentegen gaat het om veel grotere hoeveelheden materiaal en daar is de statistische benadering een meer belangrijke rol gaan spelen, zoals ook in de biologie.In de zuivere klassieke natuurkunde speelt de statistiek ook weI een rol en in de quantum-mechanica wordt die rol nog fundamenteler.Maar t.o.v.het experiment onderscheidt de quantum-mechanica zich niet zo fundamenteel van de klassieke natuurkunde.Er zijn in de quantum-mechanica en andere moderne gebieden van de natuurkunde weI bepaalde interessante aspecten aan het experiment; grote verfijning van bepaalde instrumenten en de grote machines die meer en meer nodig zijn en die zo kostelijk worden dat een land dit langzamerhand niet meer kan betalen.(Om sommige experimenten te bekostigen zal meer en meer de samenwerking van alle landen van de wereld nodig zijn).De quantum-mechanica onderscheidt zich echter meer fundamenteel van de klassieke natuurkunde op het vlak van de waarnemingen ; het zal dus interessant zijn wat meer op de functie van de waar-(*) Deze tekst werd geredigeerd door E. Vel'meersch op basis van een bandopname van de lezing die professor Groenewold gehouden heeft in onze voordrachtencyclus.

Philosophica•Jan 2, 1969•0 citations

De limieten van het experiment in de biologie

D.R. Roggen

De limieten van het experiment in de BiologieHet is een algemeen aanvaard feit dat aan de gegevens verkregen door experimenten een min of meer uitgesproken onzekerheid verbonden is, die te wijten is aan verschillende factoren.Een eerste factor is de fout die men bedrijft bij het aflezen van het experiment.Deze fout, de meetfout, hangt rechtstreeks af van de precisie van de experimentele opstelling en van het experimenterend subjekt.Deze onzekerheid speelt echter geen fundamentele rol, daar zij, in principe althans, door herhaalde metingen van hetzelfde objekt door verschillende subj ekten, willekeurig klein kan worden gemaakt.Een tweede faktor is de prijs van de verkregen informatie, zoals BRIL-LOUIN het uitdrukt.Het resultaat van een experiment is immers een informatiewinst, hetgeen overeenkomt met een lokale vermindering van de entropie.Deze informatiewinst moet echter worden betaald door een stijgen van de entropie ergens in het systeem objekt-waarnemer.Deze entropievermeerdering, een rechtstreeks gevolg van de tweede wet der thermodynamica, is gelijk aan of groter dan de entropievermindering overeenkomend met de informatiewinst.De verhouding gewonnen informatie op entropievermeerdering noemt BRILLOUIN de thermodynamische efficientie van het experiment.Theoretisch kan deze effidentie g~Jj.ikaan 1 zijn, maar in de praktijk is zij meestal veellager, omdat een experiment een irreversibel proces moet daarstellen.Deze vorm van onzekerheid is inhaerent aan elk experiment, maar speelt in de biologie een grote rol, omdat de grote informatieinhoud van een kompleks organisme met zich meebrengt dat de kennisname ervan gepaard gaat met het verbruik van een extravagante hoeveelheid entropie (ELSASSER 1958).Een derde onzekerheidsfaktor is een gevolg van de quantummechanische aspekten van sommige experimenten.Deze fundamentele onzekerheid speelt een grote rol in de microfysica, waar zij tot uiting komt in de onzekerheidsrelaties van Heisenberg en het komplementariteitsbeginsel van Bohr.Eenvoudig voorgesteld komen deze principes hierop neer dat de vermindering van de onzekerheid nopens een bepaalde grootheid gepaard gaat

Philosophica•Jan 2, 1969•0 citations

Creation of cold and dense ensembles of calcium atoms

Felix Vogt

Das Verhalten von kalten (15 µK) Calcium-Atomen in einer geeigneten optischen Dipolfalle wurde untersucht.Prozesse, die die Phasenraumdichte des in der Dipolfalle gespeicherten Calcium-Ensembles begrenzen, wurden identifiziert und untersucht.Zusammen mit der experimentell bestimmten Grundzustands-Streulänge wurden die Aussichten für die Realisierung eines Calcium Bose-Einstein-Kondensats erörtert.Die Dipolfalle wurde so konzipiert, dass ihr Betrieb mit der Laserkühlung auf dem schmalen Interkombinationsübergang 4s 2 1 S 0 → 4s4p 3 P 1 bei 657 nm verträglich ist.Atome, die in einer auf dem Interkombinationsübergang operierenden magneto-optischen Falle gekühlt und gespeichert werden, können nur begrenzt in die Dipolfalle transferiert werden, da das 657 nm Laserlicht zur Photoassoziation von Ca 2 -Molekülen führt, die aus der Dipolfalle verloren gehen.Die entsprechende Zweikörper-Verlustrate konnte zusammen mit der Einfangrate der Dipolfalle und den Verlustraten der magneto-optischen Falle in einem Modell erfaßt werden, das die Ladedynamik der Dipolfalle beschreibt.Eine maximale Steigerung der Phasenraumdichte des Calcium-Ensembles auf 0.045 konnte im Kreuzungsbereich zweier Dipolfallen erreicht werden.Der Transfer von Atomen aus einer Einzelfalle in den Kreuzungsbereich beider Fallen wird durch elastische Stöße hervorgerufen.Die Teilchenzahl im Kreuzungsbereich wird durch inelastische Dreikörper-Stöße begrenzt, deren Rate jedoch mehr als eine Größenordnung kleiner ist als die elastische Stoßrate.Die Ladedynamik des Kreuzungsbereichs wird durch ein Modell beschrieben, das die verschiedenen Raten berücksichtigt.Die Grundzustands-Streulänge wurde durch Photoassoziations-Spektroskopie unterhalb der 4s 2 1 S 0 + 4s4p 1 P 1 Asymptote bestimmt.Im Vergleich zu früheren Messungen erlaubten verbesserte experimentelle Bedingungen einen größeren Bereich von Kernabständen zu erfassen.Die damit verbundenen genaueren Messungen liefern nun einen Bereich der Streulänge zwischen 340a 0 und 700a 0 und lösen damit die Diskrepanz zwischen den Ergebnissen früherer Messungen.Als Ergebnis der Untersuchungen ist es nun möglich den experimentell aussichtsreichsten Weg für die Erzeugung eines Calcium Bose-Einstein-Kondensats aufzuzeigen, das zahlreiche neue und faszinierende Forschungsmöglichkeiten bietet.

•Jan 1, 2009•0 citations

Koude atomen bieden geen weerstand

R. A. Duine, H. J. van Driel, Henk T. C. Stoof

Deeltjestransport blijkt zich voor ultrakoude atomaire Bose-gassen radicaal anders te gedragen dan voor normale elektrische geleiders. We bestuderen de wrijvingsweerstand tussen deeltjes met verschillende spin die, net als normale elektrische weerstand, voor gewone geleiders kleiner wordt bij lagere temperatuur. Deze wrijvingsweerstand is voor bosonische atomen spectaculair veel groter vanwege kwantummechanische veel-deeltjeseffecten, en neemt zelfs toe als het systeem kouder wordt. Hierdoor ontstaan nieuwe inzichten in de fundamentele aspecten van ladings- en spintransport. Dat laatste speelt met name een rol in de zogenaamde ‘spintronica’, een vakgebied dat onder meer de iPod mogelijk heeft gemaakt. In dit artikel bespreken we het nieuwe vakgebied van ‘bosonisch transport’, dat analogieën van elektrische geleiding bestudeert met koude bosonische atomen om zo onontgonnen fysische regimes van transport te onderzoeken. De resultaten van ons fundamentele onderzoek zijn onder andere van belang voor het bouwen van ‘atoomtronische’ schakelingen, waarin componenten zoals diodes en transistoren gebaseerd worden op koude atomen in plaats van elektronen.

Nederlands tijdschrift voor natuurkunde•Jan 1, 2010•0 citations

Atom Trap Trace Analysis of Ca Isotopes

Steven Hoekstra, A. K. Mollema, Reinhard Morgenstern +3 more

Springer eBooks•Aug 14, 2006•0 citations
Het zoeken naar een calcium-41 atoom is als het zoeken naar een speld die verborgen kan zijn in niet één hooiberg, maar wel duizend hooibergen. In zijn promotieonderzoek werkte Steven Hoekstra aan een methode waarmee die speld toch binnen afzienbare tijd opgespoord kan worden. Calcium-41, kortweg 41Ca, is een zogenaamd sporenelement. Het kunnen detecteren ervan kan om uiteenlopende redenen nuttig zijn, bijvoorbeeld in biomedisch onderzoek aan botontkalking. Maar het zou ook een manier kunnen zijn om oude botten te dateren, vergelijkbaar met de bekende koolstofdateringsmethode. De experimentele methode waaraan Hoekstra werkte heet Atom Trap Trace Analysis (ATTA) en is gebaseerd op de interactie tussen atomen en laserlicht. Met behulp van dit laserlicht worden de verschillende calciumisotopen gescheiden en uiteindelijk gevangen in een ‘magneto-optische val’. Die bestaat uit een combinatie van zes laserbundels met een magnetisch veld. In de val kunnen we de verschillende calciumisotopen met grote gevoeligheid detecteren. Zelfs is het gelukt het uiterst zwakke signaal van één enkel atoom te meten. De huidige stand van zaken is dat de opstelling voldoende gevoelig voor de genoemde biomedische toepassing. Hiervoor kunnen monsters worden gebruikt die verrijkt zijn met extra 41Ca. Uit berekeningen van Hoekstra blijkt dat door het gebruik van extra laser-vermogen de efficiëntie van de opstelling nog verhoogd kan worden. Dat zou de opstelling ook voor de andere genoemde toepassing, radiocalciumdatering, geschikt maken.
Het collectieve gedrag beschrijven van talloze deeltjes die onderling interageren is een van de lastigste vraagstukken in de natuurkunde. Het duikt op in disciplines gaande van kwantumchemie en vastestoffysica tot de hoogenergetische fysica. Zelfs de krachtigste klassieke computers hebben niet genoeg geheugen om zulke grote systemen exact door te rekenen. Koude-atoomexperimenten daarentegen realiseren kwantumveeldeeltjessystemen rechtstreeks in het lab. Bij extreem lage temperaturen vormen de atomen een Bose-Einsteincondensaat (BEC), een fasetoestand waarbij kwantumgedrag zich manifesteert op de schaal van het hele gas. Zo worden de collectieve kwantumeffecten van de deeltjes direct waarneembaar. Bovendien maakt de hoge mate van controle over het systeem, via magneet- en lichtvelden, een grote verscheidenheid aan experimenten mogelijk. In dit doctoraat is het eerste Belgische BEC-experiment gekalibreerd en verder ontwikkeld, zodat het betrouwbaar condensaten produceert. Na afloop van een experiment wordt de toestand van het BEC uit één foto afgeleid. Die correct vertalen naar grootheden zoals aantal atomen en temperatuur, met state-of-the-art analyses, staat centraal in dit onderzoek. Vervolgens worden met akoesto-optische deflectoren en onze nieuwe, efficiënte projectiemethode laserpatronen zeer snel op het condensaat ingeprent. Die leveren de grootste flexibiliteit over de vorm van het condensaat en laten tal van niet-evenwichtsexperimenten toe op het gekalibreerde systeem.
De reeks van voordrachten waarin dit past gaat in het algemeen over het experiment.Ik zou de nuance iets anders willen leggen : eerder spreken over de waarneming dan over het experiment; de waarneming dan, gezien in het licht van de theorie en in het bijzonder van de quantum-me chanica.Het experiment is nauw verwant met waarneming ; het is een waarneming onder speciale geselecteerde omstandigheden die we goed beheersen en die we eenvoudig uitgezocht hebben om over bepaalde probleemstellingen informatie te krijgen; eenvoudige omstandigheden maar ook eenvoudige objecten.Dit is een van de kenmerken van de natuurkunde temidden van de natuurwetenschappen, dat die zulke eenvoudige objecten van onderzoek gel{ozen he eft, maar daar soms ook diep in is doorgedrongen en zich daarbij weI eens ver van het aanschouwelijke verwij dert.De wiskunde is misschien nog een eenvoudiger vak, maar dat noem ik geen natuurwetenschap.In de geo-fysica daarentegen gaat het om veel grotere hoeveelheden materiaal en daar is de statistische benadering een meer belangrijke rol gaan spelen, zoals ook in de biologie.In de zuivere klassieke natuurkunde speelt de statistiek ook weI een rol en in de quantum-mechanica wordt die rol nog fundamenteler.Maar t.o.v.het experiment onderscheidt de quantum-mechanica zich niet zo fundamenteel van de klassieke natuurkunde.Er zijn in de quantum-mechanica en andere moderne gebieden van de natuurkunde weI bepaalde interessante aspecten aan het experiment; grote verfijning van bepaalde instrumenten en de grote machines die meer en meer nodig zijn en die zo kostelijk worden dat een land dit langzamerhand niet meer kan betalen.(Om sommige experimenten te bekostigen zal meer en meer de samenwerking van alle landen van de wereld nodig zijn).De quantum-mechanica onderscheidt zich echter meer fundamenteel van de klassieke natuurkunde op het vlak van de waarnemingen ; het zal dus interessant zijn wat meer op de functie van de waar-(*) Deze tekst werd geredigeerd door E. Vel'meersch op basis van een bandopname van de lezing die professor Groenewold gehouden heeft in onze voordrachtencyclus.
De limieten van het experiment in de BiologieHet is een algemeen aanvaard feit dat aan de gegevens verkregen door experimenten een min of meer uitgesproken onzekerheid verbonden is, die te wijten is aan verschillende factoren.Een eerste factor is de fout die men bedrijft bij het aflezen van het experiment.Deze fout, de meetfout, hangt rechtstreeks af van de precisie van de experimentele opstelling en van het experimenterend subjekt.Deze onzekerheid speelt echter geen fundamentele rol, daar zij, in principe althans, door herhaalde metingen van hetzelfde objekt door verschillende subj ekten, willekeurig klein kan worden gemaakt.Een tweede faktor is de prijs van de verkregen informatie, zoals BRIL-LOUIN het uitdrukt.Het resultaat van een experiment is immers een informatiewinst, hetgeen overeenkomt met een lokale vermindering van de entropie.Deze informatiewinst moet echter worden betaald door een stijgen van de entropie ergens in het systeem objekt-waarnemer.Deze entropievermeerdering, een rechtstreeks gevolg van de tweede wet der thermodynamica, is gelijk aan of groter dan de entropievermindering overeenkomend met de informatiewinst.De verhouding gewonnen informatie op entropievermeerdering noemt BRILLOUIN de thermodynamische efficientie van het experiment.Theoretisch kan deze effidentie g~Jj.ikaan 1 zijn, maar in de praktijk is zij meestal veellager, omdat een experiment een irreversibel proces moet daarstellen.Deze vorm van onzekerheid is inhaerent aan elk experiment, maar speelt in de biologie een grote rol, omdat de grote informatieinhoud van een kompleks organisme met zich meebrengt dat de kennisname ervan gepaard gaat met het verbruik van een extravagante hoeveelheid entropie (ELSASSER 1958).Een derde onzekerheidsfaktor is een gevolg van de quantummechanische aspekten van sommige experimenten.Deze fundamentele onzekerheid speelt een grote rol in de microfysica, waar zij tot uiting komt in de onzekerheidsrelaties van Heisenberg en het komplementariteitsbeginsel van Bohr.Eenvoudig voorgesteld komen deze principes hierop neer dat de vermindering van de onzekerheid nopens een bepaalde grootheid gepaard gaat
Das Verhalten von kalten (15 µK) Calcium-Atomen in einer geeigneten optischen Dipolfalle wurde untersucht.Prozesse, die die Phasenraumdichte des in der Dipolfalle gespeicherten Calcium-Ensembles begrenzen, wurden identifiziert und untersucht.Zusammen mit der experimentell bestimmten Grundzustands-Streulänge wurden die Aussichten für die Realisierung eines Calcium Bose-Einstein-Kondensats erörtert.Die Dipolfalle wurde so konzipiert, dass ihr Betrieb mit der Laserkühlung auf dem schmalen Interkombinationsübergang 4s 2 1 S 0 → 4s4p 3 P 1 bei 657 nm verträglich ist.Atome, die in einer auf dem Interkombinationsübergang operierenden magneto-optischen Falle gekühlt und gespeichert werden, können nur begrenzt in die Dipolfalle transferiert werden, da das 657 nm Laserlicht zur Photoassoziation von Ca 2 -Molekülen führt, die aus der Dipolfalle verloren gehen.Die entsprechende Zweikörper-Verlustrate konnte zusammen mit der Einfangrate der Dipolfalle und den Verlustraten der magneto-optischen Falle in einem Modell erfaßt werden, das die Ladedynamik der Dipolfalle beschreibt.Eine maximale Steigerung der Phasenraumdichte des Calcium-Ensembles auf 0.045 konnte im Kreuzungsbereich zweier Dipolfallen erreicht werden.Der Transfer von Atomen aus einer Einzelfalle in den Kreuzungsbereich beider Fallen wird durch elastische Stöße hervorgerufen.Die Teilchenzahl im Kreuzungsbereich wird durch inelastische Dreikörper-Stöße begrenzt, deren Rate jedoch mehr als eine Größenordnung kleiner ist als die elastische Stoßrate.Die Ladedynamik des Kreuzungsbereichs wird durch ein Modell beschrieben, das die verschiedenen Raten berücksichtigt.Die Grundzustands-Streulänge wurde durch Photoassoziations-Spektroskopie unterhalb der 4s 2 1 S 0 + 4s4p 1 P 1 Asymptote bestimmt.Im Vergleich zu früheren Messungen erlaubten verbesserte experimentelle Bedingungen einen größeren Bereich von Kernabständen zu erfassen.Die damit verbundenen genaueren Messungen liefern nun einen Bereich der Streulänge zwischen 340a 0 und 700a 0 und lösen damit die Diskrepanz zwischen den Ergebnissen früherer Messungen.Als Ergebnis der Untersuchungen ist es nun möglich den experimentell aussichtsreichsten Weg für die Erzeugung eines Calcium Bose-Einstein-Kondensats aufzuzeigen, das zahlreiche neue und faszinierende Forschungsmöglichkeiten bietet.
Deeltjestransport blijkt zich voor ultrakoude atomaire Bose-gassen radicaal anders te gedragen dan voor normale elektrische geleiders. We bestuderen de wrijvingsweerstand tussen deeltjes met verschillende spin die, net als normale elektrische weerstand, voor gewone geleiders kleiner wordt bij lagere temperatuur. Deze wrijvingsweerstand is voor bosonische atomen spectaculair veel groter vanwege kwantummechanische veel-deeltjeseffecten, en neemt zelfs toe als het systeem kouder wordt. Hierdoor ontstaan nieuwe inzichten in de fundamentele aspecten van ladings- en spintransport. Dat laatste speelt met name een rol in de zogenaamde ‘spintronica’, een vakgebied dat onder meer de iPod mogelijk heeft gemaakt. In dit artikel bespreken we het nieuwe vakgebied van ‘bosonisch transport’, dat analogieën van elektrische geleiding bestudeert met koude bosonische atomen om zo onontgonnen fysische regimes van transport te onderzoeken. De resultaten van ons fundamentele onderzoek zijn onder andere van belang voor het bouwen van ‘atoomtronische’ schakelingen, waarin componenten zoals diodes en transistoren gebaseerd worden op koude atomen in plaats van elektronen.