Challenges
Datasets
Workspaces
Papers
Discussions
Leaderboard
Log inSign up
Challenges
Datasets
Workspaces
Papers
Discussions
Leaderboard
Blog
Job Board
Q3AS

© 2026 Aqora Quantum S.A.S.

TermsPrivacyLegal Notice

KONUMA BAĞLI VE PARALEL YÖNELİMLİ ELEKTRİK VE MANYETİK ALANLARDA HAREKET EDEN SPİNSİZ PARÇACIKLARIN DİNAMİĞİ

Ümit Yeter, Oktay Aydoğdu, Kenan Söǧüt

Published Jan 1, 2018• 0 citations
OpenAlex

Abstract

Elektrik ve manyetik alanların teknolojide, özellikle elektrik mühendisliğinde, elektromekanikte, parçacık fiziğinde, medikal fizikte birçok alanda temel uygulamaları vardır. Bu çalışmada göresiz ve göreli durumlar için spinsiz parçacıkların paralel yönelimli ve konuma bağlı elektrik ve manyetik alanlardaki davranışları incelenecektir. Göresiz parçacıkların hareketini temsil eden dalga fonksiyonunun bileşenleri şiddeti konuma üstel bağlı olan elektrik alanlar için Bessel fonksiyonları türünden, konumla ters orantılı olarak değişen manyetik alanlar için ise Whittaker fonksiyonlarının terimlerinde temsil edilmektedirler. Göreli hareket için dalga fonksiyonu parametrik farklılıkları olan Whittaker fonksiyonlarından oluşmaktadır. Dalga fonksiyonlarından yararlanılarak enerji için kuantumlanma koşulları türetilmiştir.

Related papers

Doğrusal kuvantum sistemlerin eniyilemeli denetiminde kritik süreler

Esma Meral, Metin Demіralp

Bu calismada dogrusal yapilandirilmis kuvantum sistemlerin eniyilemeli denetimi uzerine odaklanilmistir. Hareket denklemlerinin olusturumu ve sonra da cozumu uzerinde calismalarda bulunulmustur. Potansiyel taniminda konuma bagimlilikta, bagimsiz degiskenlerin en cok ikinci dereceden olan kuvvetlerinin ya da onlarin ikili carpimlarinin dogrusal birlesimi alinmaktadir. Bu yapilar, sonunda birinci basamaktan siradan turevli bir denklem takimiyla tanimlanabilen duruma getirilebilmektedir. Bu denklem takiminda bagimsiz degisken zaman parametresi olmakta ve degeri 0 ile etkilesme suresini gosteren T degeri arasinda degisebilmektedir. Denklem takimina eslik eden kosullarin yarisi etkilesimin basinda diger yarisi ise sonunda verildiginden “Zamanda Sinir Deger Problemi” nitelikli matematiksel bir yapiyla karsilasilmaktadir. Calisma dalga fonksiyonu ile esduzey fonksiyonunu degil, ozellikle, dis alan genligi ile sapma parametresinin belirlenmesini amaclamaktadir. Denklemlerin yapilarinin elvermesinden yararlanarak, sadece zamana bagimli olan ve aslinda herbiri ya bir beklenen deger ya da dalga fonksiyonunun tanimladigi duzey ile esduzey fonksiyonunun tanimladigi duzey arasinda gecis degeri olan bilinmeyenler uzerinde siradan turevli denklem takimlari olusturmak amaclanmis ve basarilmistir. Denklem takiminin olusturulmasi butunuyle ozgun olarak uretilmis bulunmaktadir. Incelenen durumlardaki dogrusal yapilandirim, elde edilen siradan turevli denklemlerin de dogrusal yapili olmasina olanak saglamistir. Sinir degerli bu denklemlerin, agirliklarin analitik olmasi durumunda kesin olarak cozumu saglanmis diger durumlar icin onerilen bir saptirim acilimininsa tum parametre degerleri icin yakinsak olacagi gosterilmistir. Eniyilemeli denetimde denetim suresinin cozumun gercekte uygulanabilirligini cok onemli bicimde etkiledigi gosterilmistir. Sayilari sonsuz olabilen kritik denetleme sureleri icin dis alan genliginin ve sapmanin sonsuza gidebildigi bazi denetim surelerinin ise sapmayi sifirlama olanagi verebildigi de gosterilmistir. Anahtar Kelimeler: Kuvantum mekanigi, optimal kontrol, dalga fonksiyonu, harmonik salinici.

İTÜDERGİSİ/d•May 16, 2011•0 citations

Rosen-Morse Kuantum Kuyusunun Safsızlıkla İlgili Doğrusal Olmayan Optik Özellikleri

A. Türkoğlu

Bu çalışmada, dış statik elektrik ve manyetik alanın Rosen-Morse kuantum kuyusundaki temel durumla ilişkili hidrojenik donor safsızlık atomunun bağlanma enerjisi üzerindeki etkisi teorik olarak etkin kütle yaklaşımında varyasyonel bir yöntem kullanılarak araştırılmıştır. Bu yapıdaki safsızlıkla ilişkili doğrusal olmayan optik özellikler, kompakt yoğunluklu matris yaklaşımı kullanılarak hesaplanmıştır. Doğrusal olmayan optik özelliklerin sayısal sonuçları, merkezi donor safsızlığı için statik elektrik ve manyetik alanın iki farklı değeri için gelen foton enerjisinin fonksiyonları olarak sunulmuştur. Ayrıca, hidrojenik donorsafsızlığının bağlanma enerjisi, statik elektrik ve manyetik alanın bir fonksiyonu olarak gösterilmiştir. Sonuç olarak, yapının doğrusal olmayan optik özelliklerinin, donor atomunun varlığından ve statik elektrik ve manyetik alanların büyüklüğünden önemli ölçüde etkilendiği bulunmuştur.

Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi•Dec 16, 2021•1 citation

Foton Neden Dağılmaz? Işığın Doğasına Dair Dört Akıl Deneyi

İsmail Şen

Foton Neden Dağılmaz? Işığın Doğasına Dair Dört Akıl Deneyi Giriş Bir el feneri düşünün. Sıradan bir el feneri değil, uzayın derinliklerinde asılı duran, içi ayna gibi parlayan devasa çanak şeklinde bir yapı. Bu fenerin sıradan ampulünü söküp atıyoruz. Onun yerine, tam odak noktasına çok özel bir düzenek kuruyoruz: Işık hızıyla aynı tempoda patlayan, her patlamada atomlarına ayrışan binlerce küçük enerji paketi. Bu paketler, zincirleme bir reaksiyonla tam olarak ışık hızı frekansında, birbiri ardına infilak ettiriliyor. Bu düşünce deneyi, bizi ışığın doğasına dair temel bir sorgulamaya götürecek. Işık nedir? Dalga mıdır, parçacık mıdır? Yoksa bu iki kavramın da ötesinde bir şey midir? Ve asıl mesele şu: Klasik açıklamaların her biri neden bir noktada çöküyor? — — — Birinci Akıl Deneyi: Kaosun İçinde Düzen Aramak Atomik Patlamalar ve Kaos Hayal ettiğimiz bu dev el fenerinde, saniyeler içinde yüz binlerce ardışık patlama gerçekleşiyor. Her patlamayla atomlarına ayrışan enerji paketleri, çanağın pürüzsüz yüzeyine korkunç bir hızla çarpıyor. Tam bu noktada sistem bir kaosa sürükleniyor. Çanaktan seken atomlar, yeni patlamayla gelen taze atomlarla kafa kafaya çarpışıyor. Tam enerji sönümlenecekken, arkadan gelen hızlı atomlar yavaşlayanlara çarparak onları tekrar ileri itiyor. Çanağın yanlarından seken atomlar ise karşı tarafa ya da doğrudan uzay boşluğuna doğru kontrolsüzce saçılmaya çalışıyor. Bu koşullar altında geometrik bir odaklanma değil, saf kaos vardır. Büyük Paradoks: Foton Neden Dağılmaz? Şimdi o dev el fenerine orijinal ampulünü geri takıp gücü açalım. Işık, az önceki atomik kaosun aksine, muazzam bir disiplinle odaklanıyor, belirli bir mesafe boyunca sütun gibi ilerliyor ve ancak çok uzaklarda dağılmaya başlıyor. Peki, ne oldu da ışık, o atomlar gibi birbirine çarpıp darmadağın olmadı? Burada hayati bir noktayı fark ediyoruz: Fotonlar kendi aralarında etkileşimsizdir. Atomlar gibi çarpışıp birbirlerinin yolunu kesmezler. Işık demetleri birbirinin içinden sanki diğerleri yokmuş gibi geçer gider. Bu gözlem bizi ikinci deneye götürüyor. — — — İkinci Akıl Deneyi: Sihirli Etkileşimsiz Atomlar Aynı devasa düzeneği, aynı pürüzsüz çanağı ve aynı atomik patlama mekanizmasını tekrar kuralım. Ancak bu sefer bir fizik sihri yapıyoruz: Atomları kendi aralarında tamamen etkileşimsiz hale getiriyoruz. Parçacık Yanılgısı Atomlar artık birbiriyle etkileşmiyor. Ancak karşımıza aşılması imkânsız bir engel çıkıyor: Yüzeyle temas. Çanağın odak noktasına en yakın olan ve dik açıyla çarpan atomlar, tek bir yansımayla kurtulmak yerine, çanağın derinliklerinde binlerce kez sekmeye başlıyor. Bir atom yüzeye ne kadar çok temas ederse, çıkış açısı o denli sapıyor ve darmadağın oluyor. Parçacık mantığıyla odaklanmış bir sütun oluşturmak fiziksel olarak imkânsızdır. Dalga Yanılgısı Şimdi de ışığın dalga modelini düşünelim. Suya atılan bir taşın oluşturduğu halkaları gözünüzün önüne getirin. Çanak bu dalgayı yakalar ve bir odak noktasına toplar. Fakat dalga mekaniğinin değişmez bir kuralı vardır: Dalga o odak noktasından geçer geçmez, tekrar dairesel halkalar halinde her yöne yayılmaya başlar. Odaktan sonra düz bir hat üzerinde ilerleyemez. Büyük Çelişki İşte çelişki tam burada ortaya çıkar. Eğer ışık sadece bir parçacık olsaydı, yüzeyle girdiği sayısız temas sonucu kaosa sürüklenip dağılmalıydı. Eğer ışık sadece bir dalga olsaydı, çanağın odağından çıktıktan sonra her yöne saçılarak sönümlenmeliydi. Ama ışık bunların hiçbirini yapmıyor. Çanaktan çıktıktan sonra belirli bir mesafe boyunca sanki görünmez bir ray üzerindeymiş gibi, dağılmadan ve sapmadan yoluna devam ediyor. Bu, ne parçacık ne de dalga modeliyle tam olarak açıklanamayan bir davranıştır. Peki o zaman ne sorulmalı? — — — Üçüncü Akıl Deneyi: Gözlemci Paradoksu Deneyin bıraktığı soru şudur: Eğer ışık ne tam parçacık ne tam dalga ise, biz neyi gözlemliyoruz? Ve daha da önemlisi: Gözlem, gözlemlenen şeyi değiştirir mi? Kuantum Anlatısı ve Bir Uyarı Kuantum mekaniğinin popüler yorumu şunu söyler: Gözlem yapılana kadar parçacık bir olasılık bulutu halindedir, gözlem yapıldığında bu bulut çöker ve parçacık belirli bir yerde belirir. Buradan sıklıkla şu sonuç çıkarılır: Gözlemcinin bilinci gerçekliği yaratıyor. Ama burada kritik bir soru sormak gerekir: Gözlemci kim ya da nedir? Gözlem eyleminde gerçekten neler oluyor? Gözlemci Aslında Bir Etkileşimdir Bir elektronu "görmek" için ne yaparız? Üzerine foton göndeririz. Ya da radyo dalgası kullanırız. Ölçüm aracının gönderdiği foton, hedef parçacıkla fiziksel olarak etkileşime girer. Yani "gözlem" dediğimiz şey, aslında bir fotonun ya da bir dalga boyunun hedefle kurduğu somut bir fiziksel temas olayıdır. Dalga fonksiyonunu çökerten şey, gözlemcinin bilinci değildir. Gözlemci ile olan fiziksel etkileşimdir. Mistik yorumun gereksizdir; olan şey mekaniktir. Laboratuvar Kanıtı: 1990'larda Nobel ödüllü fizikçi Serge Haroche'un yaptığı deneylerde, bir fotonun hiçbir insan gözlemcisi olmadan, yalnızca mikrodalga boşluğuyla fiziksel temas kurarak kuantum özelliğini kaybettiği gösterildi. Dekogerans teorisi olarak bilinen bu bulgu, "gözlem için bilinç şart değildir, fiziksel temas yeterlidir" önermesini laboratuvar ortamında doğrular. (Zurek, Reviews of Modern Physics, 2003) Işığın Aradalığının Fotoğrafı 2015 yılında İsviçre Federal Teknoloji Enstitüsü'nde (EPFL) gerçekleştirilen bir deneyde, bilim insanları ışığın bu "aradalık" halini ilk kez doğrudan görüntüledi. Bir nano-tel üzerine hapsedilen fotonlar elektronlarla vuruldu; ışığın aynı anda hem duran dalga hem de ayrık enerji paketleri olarak davrandığı tek bir karede fotoğraflandı. Önemi: Bu deney, "ne tam dalga ne tam parçacık" önermesini felsefi bir sezgiden çıkarıp gözlemlenebilir bir fiziksel gerçeğe dönüştürüyor. Görüntüyü oluşturan şeyin elektronun fotonla mekanik teması olduğu gerçeği ise "gözlemci bir etkileşimdir" tezini doğrudan destekliyor. Fotonun Kendi Kendine Etkileşimi Bu durumda şu soru ortaya çıkar: Peki ya hiç gözlemci yoksa? Foton kendi başına, uygun bir geometrik ortamda ne yapar? Çanakta olan şey tam da budur: foton dalgaları yüzeyde birbirleriyle etkileşir. Gözlemci olmasa da, geometri uygunsa, foton kendisiyle etkileşebilir. Bu etkileşim dalga fonksiyonunu baskılar ve odaklanmayı zorunlu kılar. Geometri yeterlidir; bir bilinç şart değildir. — — — Dördüncü Akıl Deneyi: SDFT ile Yeniden Şimdi aynı deneyi farklı bir teorik çerçeveden, SDFT (Şen'in Baskın Akış Teorisi) perspektifinden yeniden kuralım. SDFT'ye Göre Foton SDFT'ye göre foton bir dalgadır. Foton dalgaları yansıtıcı yüzeye çarptığında, yansıyan foton kendisiyle etkileşime girer. Bu etkileşim dalga fonksiyonunu baskılar ve dalgayı toparlar. Klasik kuantum literatürü bu durumu "dalga fonksiyonunun çöküşü, parçacık formu" olarak tanımlar. SDFT ise bunu farklı şekilde açıklar: olan şey baskılanmış dalgadır, çökmüş değil; toparlanmış. Baskılanmanın Süresi ve Yoğunluk Foton çanaktan çıktığında baskılanmış haldedir: toparlanmış, parçacık benzeri davranıyor. Bu hal bir süre korunur. Merkezdeki foton yoğunluğu yüksekse, fotonlar arası etkileşim güçlü kalır ve baskılanma devam eder. Dış katmanlardaki fotonlar önce dalga doğasına dönüşüp ayrılmaya başlar; bu ayrılma içe doğru kademeli ilerler. Hacim genişledikçe yoğunluk düşer, etkileşim zayıflar, baskılanma çözülür. Işın demeti bu yüzden koni gibi davranır: merkezde yoğun ve baskılı, dışarıya doğru kademeli olarak dalga doğasına dönen bir yapı. Dağılma ani değil, içten dışa açılan bir süreçtir. Laboratuvar Uyumu: Bessel ve Airy demetleri üzerine yapılan deneylerde, bu özel geometrik yapıdaki ışık demetlerinin yollarına çıkan engelden sonra kendi formlarına geri döndüğü gözlemlendi (self-healing). Dış halkalardan gelen dalga yapısının merkezi sürekli beslemesi, SDFT'nin "merkezdeki yoğunluk baskılanmayı korur, dış katmanlar önce çözülür" mekanizmasıyla uyumludur. (Siviloglou ve ark., Science, 2007) Fotonlar Etkileşebilir mi? Klasik fizikte "fotonlar birbiriyle etkileşmez" kuralı uzun süre geçerli sayıldı. Ancak 2013 ve 2018 yıllarında MIT ve Harvard Üniversitesi'nden bir ekip (Mikhail Lukin ve Vladan Vuletic önderliğinde), fotonları aşırı soğutulmuş rubidyum gazı içinden geçirdi. Fotonların birbirini itmek yerine ikili ve üçlü paketler oluşturduğu, adeta kütle kazanmış gibi birlikte hareket ettiği gözlemlendi. SDFT Bağlantısı: Bu, fotonların uygun bir ortamda birbirlerinin davranışını etkileyebildiğinin doğrudan kanıtıdır. Işık demetinin sütun gibi ilerlemesi, bu içsel etkileşimin bir yansıması olarak değerlendirilebilir. (Nature, 2013; Science, 2018) Gözlemci Paradoksunun Çözümü O halde dalga fonksiyonunu çökerten, gözlemcinin varlığı değildir. Gözlemci ile olan etkileşimdir. Bu etkileşim, gözlemcinin gönderdiği fotondur ya da kullandığı radyo dalgasıdır. Foton, gözlemci olmasa dahi, uygun geometrik koşulda kendisiyle etkileşip dalga fonksiyonunu baskılayabilir. Yeter ki geometrik ortam uygun olsun. Ne bir olasılık bulutu vardır, ne gözlemcinin bilinci bir şeyi değiştirir. — — — Sonuç Bu dört akıl deneyi boyunca yaptığımız şey şudur: Atomları etkileşimli ve etkileşimsiz kılarak, dalga ve parçacık modellerini sınayarak, gözlemciyi devreye sokup çıkararak, ışığın doğasına dair her klasik açıklamanın bir noktada yetersiz kaldığını gösterdik. Her model bir şeyi açıklıyor, ama bir başka şeyi dışarıda bırakıyor. Parçacık modeli yüzey temasını açıklayamıyor. Dalga modeli odaktan sonraki düzeni açıklayamıyor. Bilinç-merkezli kuantum yorumu ise ölçüm eyleminin fiziksel içeriğini göz ardı ediyor. SDFT bu boşluğu mekanizma ile kapatır: foton dalgadır, etkileşim onu toparlar, geometri yeterlidir. Gözlemci bir bilinç değil, bir etkileşimdir. Bu önerme artık yalnızca bir düşünce deneyi değil; modern laboratuvar bulgularıyla uyumlu bir mekanik açıklamadır. Belki de ışık, tıpkı sorduğumuz sorular gibi, aradadır. Ne burada, ne orada. Hem burada, hem orada. Ve bu "aradalık", kaçınılması gereken bir muğlaklık değil, mekani

•Mar 21, 2026•0 citations

Zamana bağlı klasik ve kuantum osilatörler ve matematiksel fizikte uygulamaları

Gamze Yapar

Bu çalışmada, doğadaki titreşim hareketini incelemek için fizikte ve uygulamalı bilimlerde önemli bir model olan klasik ve kuantum osilatörler üzerine araştırma yapıldı. Klasik osilatörleri daha detaylı ele almak için sönümlü harmonik osilatör, zorlanmış harmonik osilatör, zorlanmış sönümlü harmonik osilatör, rastgele frekanslı osilatör ve rastgele sönümlemeli harmonik osilatör tek tek incelendi. Daha sonra, son yıllarda tekrar önem kazanan Brown hareketleri konusu ele alındı. Önce, Brown hareketleri konusunda son 20 yılda yapılan çalışmalar Web of Science veri tabanı kullanılarak bibliyografik olarak incelendi. Brown Hareketleri hakkında yapılan çalışmaların yıllara göre dağılımı, çalışmaların yapıldığı ülkelerin sıralaması, hangi alanlarda daha çok çalışma yapıldığı, çalışmaların hangi dergilerde yayınlandığı, konu hakkında yayınlanan yayınların Web of Science indeksi içinde hangi indeksler tarafından tarandığı ve atıf sayıları bakımından ayrıntılı olarak tablolar halinde incelendi. Bu taramalar sonucunda konunun yıl geçtikçe daha önem kazandığı farkedildi. Daha sonra, Brown hareketinde Langevin denklemi ile Brown parçacıklarının ortalamadan sapma miktarı, hareketteki parçacık sayısının çok olması sebebi ile istatistiksel olarak hesaplandı. Sonraki aşamada ise harmonik osilatör modeli ile sapma miktarı hesaplandı ve daha önce bulunan sonuçla karşılaştırıldı. Bulunan sonuç grafik olarak da incelendi. İnceleme sonucunda ortalamadan sapma miktarının sabit bir değere yaklaştığı görüldü. Dalgalanma Sönümlenme eşitliği ile konu ele alındı. Dalgalanmaya sebep olan kuvvet ile sönümlenmeye sebep olan etken arasındaki ilişki incelendi. Dalgalanma ve sönümleme arasındaki denge ilişkisi üzerinde duruldu. En son olarak kütlesi zamanla değişen osilatör modeli Brown hareketlerine uygulandı. Zamanla üstel olarak artan ve en fazla kütle değerinin iki katına kadar sınırlı bir kütle osilatör modeli yardımı ile incelenerek kare hız ortalamasının zamanla nasıl değiştiği incelendi ve sonuçlar grafik olarak ifade edildi. Zamanla kare hız ortalamasının artarak sabit bir değere yaklaştığı görüldü. Elde edilen sonuçlar literatürdeki sonuçlarla karşılaştırıldı.

•Jan 1, 2022•0 citations

Altıgen Bor Nitrür Kusur Merkezlerinden Elde Edilen Tek-fotonlar ile Kuantum Kriptoloji

Kıvanç Uyanık, Görkem Mutlu, Özgür Çakır +1 more

Kuantum anahtar dağıtımı (KAD) kuantum mekaniğinin temel yasalarına dayalı güvenli bilgi teknolojileri kapsamında önerilmiş birçok uygulama arasında pratik kullanıma en yakın olanıdır. KAD iki kullanıcı arasında güvenli bilgi paylaşımı için kullanılan anahtarın üretilmesini ve dağıtılmasını sağlar. KAD sistemlerinin çalışma prensibinin ve sağladığı güvenliğin temelinde anahtarın tek fotonlar üzerinden kullanıcılar arasında dağıtılması vardır. Bu sebeple, verimli tek foton kaynakları KAD sistemleri için kritik öneme sahiptir. Literatürde farklı tek-foton kaynakları ile KAD gösterimleri mevcuttur ancak elde edilen anahtar üretim oranları ve güvenlik seviyeleri tek-foton kaynaklarının performanslarından kaynaklanan sebeplerle istenilen değerlere ulaşamamıştır. Bu sebeple, özellikle oda sıcaklığında ışıyan verimli tek-foton kaynaklarına yönelik araştırmalar yoğun bir şekilde devam etmektedir. Bu projede alternatif olarak son zamanlarda popüler olan altigen bor nitrür (hBN) içerisindeki kusur merkezleri KAD için tek-foton kaynağı olarak çalışıldı. HBN bilinen diğer iki boyutlu malzemelerden farklı olarak sahip olduğu geniş bant aralığı sayesinde (~5.5 eV) farklı enerji değerlerine sahip kusur merkezleri barındırır. Böylece, mor-ötesinden görünür bölgeye kadar olan geniş bir spektrumda tek-foton ışıması elde edilebilir. Ayrıca, hBN kusur merkezlerinden elde edilen tek-foton ışımasını 800 K gibi çok yüksek sıcaklıklarda da gözlemlemek mümkündür. Bütün bu özellikleri nedeniyle hBN malzemesinin kuantum bilgi teknolojileri, metroloji ve sensör teknolojileri gibi farklı alanlarda ve farklı ortam koşullarında kullanılabileceği düşünülmektedir. Bu proje kapsamında hBN içerisindeki kusur merkezlerinden elde edilen sıfır-fonon çizgisi (ZPL) ışımasının kuantum optik özelliklerinin incelendi ve bu yapılar ile ilk defa B92 protokolüne dayalı açık-hava KAD gösterimi yapıldı.

•Jan 1, 2021•0 citations

Kuantum dolanıklık ve kuantum bilişim kuramındaki uygulamaları

Durgun Duran, Abdullah Verçin

Bilesik kuantum sistemlerin butunlukcu bir ozelligi olan dolaniklik altsistemler arasinda yerel-olmayan korelasyonlari betimler. Bu, kuantum bilisim kuraminda enerji kadar gercek yeni bir kaynak olarak kullanilir. Kuantum uz-aktarim, yogun kodlama ve kuantum sifreleme gibi bircok kuantum sureclerin basarilmasinda kacinilmazdir. Ama bu yeni kaynak karmasik olup algilanmasi zordur.. Dolaniklik genellikle cevreye karsi kirilgan olmasina ragmen, zengin yapisini cozmek icin kullanilan matematiksel araclara karsi direnc gosterir. Bu tezde, dolanikligin karakterizasyonu, damitilmasi, yogunlastirilmasi ve nicelendirilmesini iceren temel gorunusleri incelenmektedir. Ozel olarak, Bell esitsizlikleri araciligiyla dolanikligin belirlenmesi ve algilanmasi tartisilmistir. Dolanikligin belirlenmesinde dolaniklik taniklarinin temel rolu de vurgulanmistir.

•Jan 8, 2011•1 citation
Elektrik ve manyetik alanların teknolojide, özellikle elektrik mühendisliğinde, elektromekanikte, parçacık fiziğinde, medikal fizikte birçok alanda temel uygulamaları vardır. Bu çalışmada göresiz ve göreli durumlar için spinsiz parçacıkların paralel yönelimli ve konuma bağlı elektrik ve manyetik alanlardaki davranışları incelenecektir. Göresiz parçacıkların hareketini temsil eden dalga fonksiyonunun bileşenleri şiddeti konuma üstel bağlı olan elektrik alanlar için Bessel fonksiyonları türünden, konumla ters orantılı olarak değişen manyetik alanlar için ise Whittaker fonksiyonlarının terimlerinde temsil edilmektedirler. Göreli hareket için dalga fonksiyonu parametrik farklılıkları olan Whittaker fonksiyonlarından oluşmaktadır. Dalga fonksiyonlarından yararlanılarak enerji için kuantumlanma koşulları türetilmiştir.
Bu calismada dogrusal yapilandirilmis kuvantum sistemlerin eniyilemeli denetimi uzerine odaklanilmistir. Hareket denklemlerinin olusturumu ve sonra da cozumu uzerinde calismalarda bulunulmustur. Potansiyel taniminda konuma bagimlilikta, bagimsiz degiskenlerin en cok ikinci dereceden olan kuvvetlerinin ya da onlarin ikili carpimlarinin dogrusal birlesimi alinmaktadir. Bu yapilar, sonunda birinci basamaktan siradan turevli bir denklem takimiyla tanimlanabilen duruma getirilebilmektedir. Bu denklem takiminda bagimsiz degisken zaman parametresi olmakta ve degeri 0 ile etkilesme suresini gosteren T degeri arasinda degisebilmektedir. Denklem takimina eslik eden kosullarin yarisi etkilesimin basinda diger yarisi ise sonunda verildiginden “Zamanda Sinir Deger Problemi” nitelikli matematiksel bir yapiyla karsilasilmaktadir. Calisma dalga fonksiyonu ile esduzey fonksiyonunu degil, ozellikle, dis alan genligi ile sapma parametresinin belirlenmesini amaclamaktadir. Denklemlerin yapilarinin elvermesinden yararlanarak, sadece zamana bagimli olan ve aslinda herbiri ya bir beklenen deger ya da dalga fonksiyonunun tanimladigi duzey ile esduzey fonksiyonunun tanimladigi duzey arasinda gecis degeri olan bilinmeyenler uzerinde siradan turevli denklem takimlari olusturmak amaclanmis ve basarilmistir. Denklem takiminin olusturulmasi butunuyle ozgun olarak uretilmis bulunmaktadir. Incelenen durumlardaki dogrusal yapilandirim, elde edilen siradan turevli denklemlerin de dogrusal yapili olmasina olanak saglamistir. Sinir degerli bu denklemlerin, agirliklarin analitik olmasi durumunda kesin olarak cozumu saglanmis diger durumlar icin onerilen bir saptirim acilimininsa tum parametre degerleri icin yakinsak olacagi gosterilmistir. Eniyilemeli denetimde denetim suresinin cozumun gercekte uygulanabilirligini cok onemli bicimde etkiledigi gosterilmistir. Sayilari sonsuz olabilen kritik denetleme sureleri icin dis alan genliginin ve sapmanin sonsuza gidebildigi bazi denetim surelerinin ise sapmayi sifirlama olanagi verebildigi de gosterilmistir. Anahtar Kelimeler: Kuvantum mekanigi, optimal kontrol, dalga fonksiyonu, harmonik salinici.
Bu çalışmada, dış statik elektrik ve manyetik alanın Rosen-Morse kuantum kuyusundaki temel durumla ilişkili hidrojenik donor safsızlık atomunun bağlanma enerjisi üzerindeki etkisi teorik olarak etkin kütle yaklaşımında varyasyonel bir yöntem kullanılarak araştırılmıştır. Bu yapıdaki safsızlıkla ilişkili doğrusal olmayan optik özellikler, kompakt yoğunluklu matris yaklaşımı kullanılarak hesaplanmıştır. Doğrusal olmayan optik özelliklerin sayısal sonuçları, merkezi donor safsızlığı için statik elektrik ve manyetik alanın iki farklı değeri için gelen foton enerjisinin fonksiyonları olarak sunulmuştur. Ayrıca, hidrojenik donorsafsızlığının bağlanma enerjisi, statik elektrik ve manyetik alanın bir fonksiyonu olarak gösterilmiştir. Sonuç olarak, yapının doğrusal olmayan optik özelliklerinin, donor atomunun varlığından ve statik elektrik ve manyetik alanların büyüklüğünden önemli ölçüde etkilendiği bulunmuştur.
Foton Neden Dağılmaz? Işığın Doğasına Dair Dört Akıl Deneyi Giriş Bir el feneri düşünün. Sıradan bir el feneri değil, uzayın derinliklerinde asılı duran, içi ayna gibi parlayan devasa çanak şeklinde bir yapı. Bu fenerin sıradan ampulünü söküp atıyoruz. Onun yerine, tam odak noktasına çok özel bir düzenek kuruyoruz: Işık hızıyla aynı tempoda patlayan, her patlamada atomlarına ayrışan binlerce küçük enerji paketi. Bu paketler, zincirleme bir reaksiyonla tam olarak ışık hızı frekansında, birbiri ardına infilak ettiriliyor. Bu düşünce deneyi, bizi ışığın doğasına dair temel bir sorgulamaya götürecek. Işık nedir? Dalga mıdır, parçacık mıdır? Yoksa bu iki kavramın da ötesinde bir şey midir? Ve asıl mesele şu: Klasik açıklamaların her biri neden bir noktada çöküyor? — — — Birinci Akıl Deneyi: Kaosun İçinde Düzen Aramak Atomik Patlamalar ve Kaos Hayal ettiğimiz bu dev el fenerinde, saniyeler içinde yüz binlerce ardışık patlama gerçekleşiyor. Her patlamayla atomlarına ayrışan enerji paketleri, çanağın pürüzsüz yüzeyine korkunç bir hızla çarpıyor. Tam bu noktada sistem bir kaosa sürükleniyor. Çanaktan seken atomlar, yeni patlamayla gelen taze atomlarla kafa kafaya çarpışıyor. Tam enerji sönümlenecekken, arkadan gelen hızlı atomlar yavaşlayanlara çarparak onları tekrar ileri itiyor. Çanağın yanlarından seken atomlar ise karşı tarafa ya da doğrudan uzay boşluğuna doğru kontrolsüzce saçılmaya çalışıyor. Bu koşullar altında geometrik bir odaklanma değil, saf kaos vardır. Büyük Paradoks: Foton Neden Dağılmaz? Şimdi o dev el fenerine orijinal ampulünü geri takıp gücü açalım. Işık, az önceki atomik kaosun aksine, muazzam bir disiplinle odaklanıyor, belirli bir mesafe boyunca sütun gibi ilerliyor ve ancak çok uzaklarda dağılmaya başlıyor. Peki, ne oldu da ışık, o atomlar gibi birbirine çarpıp darmadağın olmadı? Burada hayati bir noktayı fark ediyoruz: Fotonlar kendi aralarında etkileşimsizdir. Atomlar gibi çarpışıp birbirlerinin yolunu kesmezler. Işık demetleri birbirinin içinden sanki diğerleri yokmuş gibi geçer gider. Bu gözlem bizi ikinci deneye götürüyor. — — — İkinci Akıl Deneyi: Sihirli Etkileşimsiz Atomlar Aynı devasa düzeneği, aynı pürüzsüz çanağı ve aynı atomik patlama mekanizmasını tekrar kuralım. Ancak bu sefer bir fizik sihri yapıyoruz: Atomları kendi aralarında tamamen etkileşimsiz hale getiriyoruz. Parçacık Yanılgısı Atomlar artık birbiriyle etkileşmiyor. Ancak karşımıza aşılması imkânsız bir engel çıkıyor: Yüzeyle temas. Çanağın odak noktasına en yakın olan ve dik açıyla çarpan atomlar, tek bir yansımayla kurtulmak yerine, çanağın derinliklerinde binlerce kez sekmeye başlıyor. Bir atom yüzeye ne kadar çok temas ederse, çıkış açısı o denli sapıyor ve darmadağın oluyor. Parçacık mantığıyla odaklanmış bir sütun oluşturmak fiziksel olarak imkânsızdır. Dalga Yanılgısı Şimdi de ışığın dalga modelini düşünelim. Suya atılan bir taşın oluşturduğu halkaları gözünüzün önüne getirin. Çanak bu dalgayı yakalar ve bir odak noktasına toplar. Fakat dalga mekaniğinin değişmez bir kuralı vardır: Dalga o odak noktasından geçer geçmez, tekrar dairesel halkalar halinde her yöne yayılmaya başlar. Odaktan sonra düz bir hat üzerinde ilerleyemez. Büyük Çelişki İşte çelişki tam burada ortaya çıkar. Eğer ışık sadece bir parçacık olsaydı, yüzeyle girdiği sayısız temas sonucu kaosa sürüklenip dağılmalıydı. Eğer ışık sadece bir dalga olsaydı, çanağın odağından çıktıktan sonra her yöne saçılarak sönümlenmeliydi. Ama ışık bunların hiçbirini yapmıyor. Çanaktan çıktıktan sonra belirli bir mesafe boyunca sanki görünmez bir ray üzerindeymiş gibi, dağılmadan ve sapmadan yoluna devam ediyor. Bu, ne parçacık ne de dalga modeliyle tam olarak açıklanamayan bir davranıştır. Peki o zaman ne sorulmalı? — — — Üçüncü Akıl Deneyi: Gözlemci Paradoksu Deneyin bıraktığı soru şudur: Eğer ışık ne tam parçacık ne tam dalga ise, biz neyi gözlemliyoruz? Ve daha da önemlisi: Gözlem, gözlemlenen şeyi değiştirir mi? Kuantum Anlatısı ve Bir Uyarı Kuantum mekaniğinin popüler yorumu şunu söyler: Gözlem yapılana kadar parçacık bir olasılık bulutu halindedir, gözlem yapıldığında bu bulut çöker ve parçacık belirli bir yerde belirir. Buradan sıklıkla şu sonuç çıkarılır: Gözlemcinin bilinci gerçekliği yaratıyor. Ama burada kritik bir soru sormak gerekir: Gözlemci kim ya da nedir? Gözlem eyleminde gerçekten neler oluyor? Gözlemci Aslında Bir Etkileşimdir Bir elektronu "görmek" için ne yaparız? Üzerine foton göndeririz. Ya da radyo dalgası kullanırız. Ölçüm aracının gönderdiği foton, hedef parçacıkla fiziksel olarak etkileşime girer. Yani "gözlem" dediğimiz şey, aslında bir fotonun ya da bir dalga boyunun hedefle kurduğu somut bir fiziksel temas olayıdır. Dalga fonksiyonunu çökerten şey, gözlemcinin bilinci değildir. Gözlemci ile olan fiziksel etkileşimdir. Mistik yorumun gereksizdir; olan şey mekaniktir. Laboratuvar Kanıtı: 1990'larda Nobel ödüllü fizikçi Serge Haroche'un yaptığı deneylerde, bir fotonun hiçbir insan gözlemcisi olmadan, yalnızca mikrodalga boşluğuyla fiziksel temas kurarak kuantum özelliğini kaybettiği gösterildi. Dekogerans teorisi olarak bilinen bu bulgu, "gözlem için bilinç şart değildir, fiziksel temas yeterlidir" önermesini laboratuvar ortamında doğrular. (Zurek, Reviews of Modern Physics, 2003) Işığın Aradalığının Fotoğrafı 2015 yılında İsviçre Federal Teknoloji Enstitüsü'nde (EPFL) gerçekleştirilen bir deneyde, bilim insanları ışığın bu "aradalık" halini ilk kez doğrudan görüntüledi. Bir nano-tel üzerine hapsedilen fotonlar elektronlarla vuruldu; ışığın aynı anda hem duran dalga hem de ayrık enerji paketleri olarak davrandığı tek bir karede fotoğraflandı. Önemi: Bu deney, "ne tam dalga ne tam parçacık" önermesini felsefi bir sezgiden çıkarıp gözlemlenebilir bir fiziksel gerçeğe dönüştürüyor. Görüntüyü oluşturan şeyin elektronun fotonla mekanik teması olduğu gerçeği ise "gözlemci bir etkileşimdir" tezini doğrudan destekliyor. Fotonun Kendi Kendine Etkileşimi Bu durumda şu soru ortaya çıkar: Peki ya hiç gözlemci yoksa? Foton kendi başına, uygun bir geometrik ortamda ne yapar? Çanakta olan şey tam da budur: foton dalgaları yüzeyde birbirleriyle etkileşir. Gözlemci olmasa da, geometri uygunsa, foton kendisiyle etkileşebilir. Bu etkileşim dalga fonksiyonunu baskılar ve odaklanmayı zorunlu kılar. Geometri yeterlidir; bir bilinç şart değildir. — — — Dördüncü Akıl Deneyi: SDFT ile Yeniden Şimdi aynı deneyi farklı bir teorik çerçeveden, SDFT (Şen'in Baskın Akış Teorisi) perspektifinden yeniden kuralım. SDFT'ye Göre Foton SDFT'ye göre foton bir dalgadır. Foton dalgaları yansıtıcı yüzeye çarptığında, yansıyan foton kendisiyle etkileşime girer. Bu etkileşim dalga fonksiyonunu baskılar ve dalgayı toparlar. Klasik kuantum literatürü bu durumu "dalga fonksiyonunun çöküşü, parçacık formu" olarak tanımlar. SDFT ise bunu farklı şekilde açıklar: olan şey baskılanmış dalgadır, çökmüş değil; toparlanmış. Baskılanmanın Süresi ve Yoğunluk Foton çanaktan çıktığında baskılanmış haldedir: toparlanmış, parçacık benzeri davranıyor. Bu hal bir süre korunur. Merkezdeki foton yoğunluğu yüksekse, fotonlar arası etkileşim güçlü kalır ve baskılanma devam eder. Dış katmanlardaki fotonlar önce dalga doğasına dönüşüp ayrılmaya başlar; bu ayrılma içe doğru kademeli ilerler. Hacim genişledikçe yoğunluk düşer, etkileşim zayıflar, baskılanma çözülür. Işın demeti bu yüzden koni gibi davranır: merkezde yoğun ve baskılı, dışarıya doğru kademeli olarak dalga doğasına dönen bir yapı. Dağılma ani değil, içten dışa açılan bir süreçtir. Laboratuvar Uyumu: Bessel ve Airy demetleri üzerine yapılan deneylerde, bu özel geometrik yapıdaki ışık demetlerinin yollarına çıkan engelden sonra kendi formlarına geri döndüğü gözlemlendi (self-healing). Dış halkalardan gelen dalga yapısının merkezi sürekli beslemesi, SDFT'nin "merkezdeki yoğunluk baskılanmayı korur, dış katmanlar önce çözülür" mekanizmasıyla uyumludur. (Siviloglou ve ark., Science, 2007) Fotonlar Etkileşebilir mi? Klasik fizikte "fotonlar birbiriyle etkileşmez" kuralı uzun süre geçerli sayıldı. Ancak 2013 ve 2018 yıllarında MIT ve Harvard Üniversitesi'nden bir ekip (Mikhail Lukin ve Vladan Vuletic önderliğinde), fotonları aşırı soğutulmuş rubidyum gazı içinden geçirdi. Fotonların birbirini itmek yerine ikili ve üçlü paketler oluşturduğu, adeta kütle kazanmış gibi birlikte hareket ettiği gözlemlendi. SDFT Bağlantısı: Bu, fotonların uygun bir ortamda birbirlerinin davranışını etkileyebildiğinin doğrudan kanıtıdır. Işık demetinin sütun gibi ilerlemesi, bu içsel etkileşimin bir yansıması olarak değerlendirilebilir. (Nature, 2013; Science, 2018) Gözlemci Paradoksunun Çözümü O halde dalga fonksiyonunu çökerten, gözlemcinin varlığı değildir. Gözlemci ile olan etkileşimdir. Bu etkileşim, gözlemcinin gönderdiği fotondur ya da kullandığı radyo dalgasıdır. Foton, gözlemci olmasa dahi, uygun geometrik koşulda kendisiyle etkileşip dalga fonksiyonunu baskılayabilir. Yeter ki geometrik ortam uygun olsun. Ne bir olasılık bulutu vardır, ne gözlemcinin bilinci bir şeyi değiştirir. — — — Sonuç Bu dört akıl deneyi boyunca yaptığımız şey şudur: Atomları etkileşimli ve etkileşimsiz kılarak, dalga ve parçacık modellerini sınayarak, gözlemciyi devreye sokup çıkararak, ışığın doğasına dair her klasik açıklamanın bir noktada yetersiz kaldığını gösterdik. Her model bir şeyi açıklıyor, ama bir başka şeyi dışarıda bırakıyor. Parçacık modeli yüzey temasını açıklayamıyor. Dalga modeli odaktan sonraki düzeni açıklayamıyor. Bilinç-merkezli kuantum yorumu ise ölçüm eyleminin fiziksel içeriğini göz ardı ediyor. SDFT bu boşluğu mekanizma ile kapatır: foton dalgadır, etkileşim onu toparlar, geometri yeterlidir. Gözlemci bir bilinç değil, bir etkileşimdir. Bu önerme artık yalnızca bir düşünce deneyi değil; modern laboratuvar bulgularıyla uyumlu bir mekanik açıklamadır. Belki de ışık, tıpkı sorduğumuz sorular gibi, aradadır. Ne burada, ne orada. Hem burada, hem orada. Ve bu "aradalık", kaçınılması gereken bir muğlaklık değil, mekani
Bu çalışmada, doğadaki titreşim hareketini incelemek için fizikte ve uygulamalı bilimlerde önemli bir model olan klasik ve kuantum osilatörler üzerine araştırma yapıldı. Klasik osilatörleri daha detaylı ele almak için sönümlü harmonik osilatör, zorlanmış harmonik osilatör, zorlanmış sönümlü harmonik osilatör, rastgele frekanslı osilatör ve rastgele sönümlemeli harmonik osilatör tek tek incelendi. Daha sonra, son yıllarda tekrar önem kazanan Brown hareketleri konusu ele alındı. Önce, Brown hareketleri konusunda son 20 yılda yapılan çalışmalar Web of Science veri tabanı kullanılarak bibliyografik olarak incelendi. Brown Hareketleri hakkında yapılan çalışmaların yıllara göre dağılımı, çalışmaların yapıldığı ülkelerin sıralaması, hangi alanlarda daha çok çalışma yapıldığı, çalışmaların hangi dergilerde yayınlandığı, konu hakkında yayınlanan yayınların Web of Science indeksi içinde hangi indeksler tarafından tarandığı ve atıf sayıları bakımından ayrıntılı olarak tablolar halinde incelendi. Bu taramalar sonucunda konunun yıl geçtikçe daha önem kazandığı farkedildi. Daha sonra, Brown hareketinde Langevin denklemi ile Brown parçacıklarının ortalamadan sapma miktarı, hareketteki parçacık sayısının çok olması sebebi ile istatistiksel olarak hesaplandı. Sonraki aşamada ise harmonik osilatör modeli ile sapma miktarı hesaplandı ve daha önce bulunan sonuçla karşılaştırıldı. Bulunan sonuç grafik olarak da incelendi. İnceleme sonucunda ortalamadan sapma miktarının sabit bir değere yaklaştığı görüldü. Dalgalanma Sönümlenme eşitliği ile konu ele alındı. Dalgalanmaya sebep olan kuvvet ile sönümlenmeye sebep olan etken arasındaki ilişki incelendi. Dalgalanma ve sönümleme arasındaki denge ilişkisi üzerinde duruldu. En son olarak kütlesi zamanla değişen osilatör modeli Brown hareketlerine uygulandı. Zamanla üstel olarak artan ve en fazla kütle değerinin iki katına kadar sınırlı bir kütle osilatör modeli yardımı ile incelenerek kare hız ortalamasının zamanla nasıl değiştiği incelendi ve sonuçlar grafik olarak ifade edildi. Zamanla kare hız ortalamasının artarak sabit bir değere yaklaştığı görüldü. Elde edilen sonuçlar literatürdeki sonuçlarla karşılaştırıldı.
Kuantum anahtar dağıtımı (KAD) kuantum mekaniğinin temel yasalarına dayalı güvenli bilgi teknolojileri kapsamında önerilmiş birçok uygulama arasında pratik kullanıma en yakın olanıdır. KAD iki kullanıcı arasında güvenli bilgi paylaşımı için kullanılan anahtarın üretilmesini ve dağıtılmasını sağlar. KAD sistemlerinin çalışma prensibinin ve sağladığı güvenliğin temelinde anahtarın tek fotonlar üzerinden kullanıcılar arasında dağıtılması vardır. Bu sebeple, verimli tek foton kaynakları KAD sistemleri için kritik öneme sahiptir. Literatürde farklı tek-foton kaynakları ile KAD gösterimleri mevcuttur ancak elde edilen anahtar üretim oranları ve güvenlik seviyeleri tek-foton kaynaklarının performanslarından kaynaklanan sebeplerle istenilen değerlere ulaşamamıştır. Bu sebeple, özellikle oda sıcaklığında ışıyan verimli tek-foton kaynaklarına yönelik araştırmalar yoğun bir şekilde devam etmektedir. Bu projede alternatif olarak son zamanlarda popüler olan altigen bor nitrür (hBN) içerisindeki kusur merkezleri KAD için tek-foton kaynağı olarak çalışıldı. HBN bilinen diğer iki boyutlu malzemelerden farklı olarak sahip olduğu geniş bant aralığı sayesinde (~5.5 eV) farklı enerji değerlerine sahip kusur merkezleri barındırır. Böylece, mor-ötesinden görünür bölgeye kadar olan geniş bir spektrumda tek-foton ışıması elde edilebilir. Ayrıca, hBN kusur merkezlerinden elde edilen tek-foton ışımasını 800 K gibi çok yüksek sıcaklıklarda da gözlemlemek mümkündür. Bütün bu özellikleri nedeniyle hBN malzemesinin kuantum bilgi teknolojileri, metroloji ve sensör teknolojileri gibi farklı alanlarda ve farklı ortam koşullarında kullanılabileceği düşünülmektedir. Bu proje kapsamında hBN içerisindeki kusur merkezlerinden elde edilen sıfır-fonon çizgisi (ZPL) ışımasının kuantum optik özelliklerinin incelendi ve bu yapılar ile ilk defa B92 protokolüne dayalı açık-hava KAD gösterimi yapıldı.
Bilesik kuantum sistemlerin butunlukcu bir ozelligi olan dolaniklik altsistemler arasinda yerel-olmayan korelasyonlari betimler. Bu, kuantum bilisim kuraminda enerji kadar gercek yeni bir kaynak olarak kullanilir. Kuantum uz-aktarim, yogun kodlama ve kuantum sifreleme gibi bircok kuantum sureclerin basarilmasinda kacinilmazdir. Ama bu yeni kaynak karmasik olup algilanmasi zordur.. Dolaniklik genellikle cevreye karsi kirilgan olmasina ragmen, zengin yapisini cozmek icin kullanilan matematiksel araclara karsi direnc gosterir. Bu tezde, dolanikligin karakterizasyonu, damitilmasi, yogunlastirilmasi ve nicelendirilmesini iceren temel gorunusleri incelenmektedir. Ozel olarak, Bell esitsizlikleri araciligiyla dolanikligin belirlenmesi ve algilanmasi tartisilmistir. Dolanikligin belirlenmesinde dolaniklik taniklarinin temel rolu de vurgulanmistir.