H διπλωματική εργασία αποτελεί μια βιβλιογραφική ανασκόπηση της θεωρίας και των εφαρμογών στην περιοχή της Κρυπτογραφίας Πλεγμάτων (Lattice Cryptography). Ένας μακροπρόθεσμος στόχος στην Κρυπτογραφία Δημοσίου Κλειδιού, για τη μετάβαση από τις υφιστάμενες και δοκιμασμένες μεθόδους σε προτάσεις για τις μελλοντικές γενιές επεξεργαστών (quantum-safe cryptography), είναι η αντικατάσταση των πρωταρχικών δομικών κρυπτογραφικών στοιχείων (cryptographic primitives). Προϋπόθεση για την επίτευξη αυτού του στόχου είναι η εύρεση εναλλακτικών οι οποίες στηρίζονται σε μαθηματικό υπόβαθρο (provable security) και επιπλέον ικανοποιούν τις τεχνικές απαιτήσεις για πρακτική ασφάλεια (security levels) και αποδοτική υλοποίηση (efficiency properties). H Κρυπτογραφία Πλεγμάτων έχει αναδειχθεί τις τελευταίες δεκαετίες σε μια ερευνητική περιοχή που συγκεντρώνει μεγάλο ενδιαφέρον τόσο για τον πλούτο των θεωρητικών κατασκευών όσο και για τις πιο πρόσφατες επιτυχίες στις προτάσεις υλοποίησης αποδοτικών αλγορίθμων. Στο Κεφάλαιο 1 δίνεται η μαθηματική περιγραφή και οι βασικοί αλγόριθμοι για τα υπολογιστικά προβλήματα πλεγμάτων που αξιοποιούνται στην κρυπτογραφία. Στο Κεφάλαιο 2 παρουσιάζονται οι τεχνικές κατασκευής πρωταρχικών κρυπτογραφικών στοιχείων οι οποίες βασίζονται στα προβλήματα Learning With Errors (LWE) και Short Integer Solution (SIS) με αναγωγή σε προβλήματα πλεγμάτων. Καταγράφονται, επίσης, τα κλασικά συστήματα κρυπτογράφησης και ψηφιακών υπογραφών τα οποία έχουν μελετηθεί στον ακαδημαϊκό χώρο. Στο Κεφάλαιο 3 γίνεται αναφορά στις πρόσφατες προσπάθειες προτυποποίησης και σε ορισμένα σύγχρονα κρυπτογραφικά σχήματα που έχουν υλοποιηθεί. Το μεγάλο εύρος στο ακαδημαϊκό πεδίο της έρευνας καθιστά δύσκολη την εξαντλητική συγκριτική ανάλυση και πολλές πρακτικές λεπτομέρειες δεν έχουν διευκρινιστεί ακόμα. H βιομηχανία τελικά θα υιοθετήσει μόνο τις ολοκληρωμένες κρυπτογραφικές προτάσεις που έχουν διερευνηθεί και προτυποποιηθεί από την ερευνητική κοινότητα. Η συστηματική θεμελίωση και αξιολόγηση των υποσχόμενων νέων τεχνικών κρυπτογράφησης πρέπει να προηγηθεί της έρευνας και κατασκευής νέων επεξεργαστών, οι οποίοι θα επιβάλλουν ριζική αναθεώρηση της δημόσιας Κρυπτογραφίας. Στο άμεσο μέλλον αναμένεται να συγκεντρωθούν και να παρουσιαστούν σαφέστερα οι επικρατέστερες εναλλακτικές προκειμένου να καθοριστούν συγκεκριμένες κατευθύνσεις εξειδίκευσης της έρευνας · είναι βέβαιο ότι οι κατασκευές της σύγχρονης Κρυπτογραφίας Πλεγμάτων θα έχουν θέση ανάμεσα σε αυτές.
Η παρούσα διπλωματική εργασία αφορά την ανάπτυξη βιβλιοθήκης συναρτήσεων για κβαντικό υπολογισμό και τη δημιουργία γραφικού περιβάλλοντος το οποίο χρησιμοποιεί τη συγκεκριμένη βιβλιοθήκη. Αρχικά μελετήθηκαν: πρώτον, οι βασικές έννοιες που διέπουν τους κβαντικούς υπολογιστές και δεύτερον, η χρήση και οι δυνατότητες της γλώσσας python. Εν συνέχεια, ύστερα από εμβάθυνση στα ανωτέρω πεδία πραγματοποιήθηκε η συγγραφή της κβαντικής βιβλιοθήκης καθώς και η δημιουργία του γραφικού περιβάλλοντος που χρησιμοποιεί τη κβαντική αυτή βιβλιοθήκη. Επίσης δημιουργήθηκε και μία γραφική διεπαφή για την παρουσίαση των γραφικών παραστάσεων που παρουσιάζουν τα αποτελέσματα του κβαντικού υπολογισμού. Η ανάπτυξη του προγράμματος πραγματοποιήθηκε σε γλώσσα Python.
Η κρυπτογραφία µε βάση τα δικτυώµατα ξεκίνησε µε τη ρηξικέλευθη εργασία του M. Ajtai [14] κατά τη δεκαετία του '90 και έκτοτε έχει εδραιωθεί ως µία από τις πλέον πολύπλευρες προσεγγίσεις για την κατασκευή αποδεδειγµένα ασφαλών, αποδοτικών και παραλληλοποιήσιµων κρυπτογραφικών εργαλείων τα οποία µπορούν να ανθίστανται επιθέσεις ακόµη και από κβαντικούς υπολογιστές. Εκτός τούτου, η κρυπτογραφία µε βάση τα δικτυώµατα παρέχει το µοναδικό χαρακτηριστικό ότι επιτρέπει αναγωγές χείριστης σε µέση περίπτωση, το οποίο απαιτείται για κρυπτογραφικές εφαρµογές καθώς η απλή ύπαρξη ενός στιγµιοτύπου ενός δύσκολου υπολογιστικά προβλήµατος στη χείριστη περίπτωση εγγυάται την ασφάλεια στη µέση πεϱίπτωση. Το γεγονός αυτό όχι µόνο επιτρέπει την αξιοποίηση της δυσκολίας προβληµάτων χείριστης περίπτωσης σε δικτυώµατα, αλλά τυπικά απλοποιεί και την επιλογή κλειδιών.Μολονότι κάποια από τα πλέον διαδεδοµένα κρυπτογραφικά εργαλεία όπως οι ψηφιακές υπογραφές έχουν ερευνηθεί εκτενώς τις τελευταίες δύο δεκαετίες, σηµαντικά µικρότερη πρόοδος έχει γίνει µε τα πιο προηγµένα εργαλεία τα οποία διαθέτουν επιπλέον χαρακτηριστικά, παρά τη σηµασία τους για πληθώρα πραγµατικών εφαρµογών που εστιάζουν στη διατήρηση της ιδιωτικότητας όπως: το ψηφιακό χρήµα, οι ψηφιακές εκλογές, οι ψηφιακές δηµοπρασίες, οι τυφλά υπογεγραµµένες συµβάσεις (χρησιµοποιούνται στα κρυπτονοµίσµατα), τα δίκτυα ασύρµατων αισθητήρων και τα ανώνυµα διαπιστευτήρια (χρησιµοποιούνται στην τεχνολογία U-Prove της Microsoft).Εµφορούµενοι από αυτή τη σχετική έλλειψη αποτελεσµάτων, καθώς και από το πολυποίκιλο και υποδειγµατικό φάσµα των σεναρίων εφαρµογής, η παρούσα διατριβή στοχεύει όχι απλώς στο να επιτρέψει τέτοιου είδους φιλικές προς την ιδιωτικότητα εφαρμογές βασισµένες σε προβλήµατα δικτυωµάτων, αλλά και στο να τα καταστήσουµε πρακτικά και αποδοτικά. Πιστεύουµε πως οι τεχνικές µας µπορούν να µεταφερθούν και σεάλλα σενάρια εφαρµογών.
Η παρούσα διπλωματική εργασία μελετά τη σύγκλιση της κβαντικής υπολογιστικής με την εξόρυξη δεδομένων και τη μηχανική μάθηση, με στόχο την υπέρβαση των περιορισμών της κλασικής αρχιτεκτονικής. Στη σύγχρονη εποχή των Μεγάλων Δεδομένων, η αυξανόμενη διαστατικότητα και ο τεράστιος όγκος της πληροφορίας οδηγούν στο φαινόμενο της «κατάρας της διαστατικότητας», ενώ το όριο ταχύτητας μεταφοράς δεδομένων της αρχιτεκτονικής Von Neumann δημιουργεί σημαντικά υπολογιστικά εμπόδια. Ως απάντηση σε αυτές τις προκλήσεις, η κβαντική υπολογιστική προσφέρει ένα νέο παραδειγματικό πλαίσιο, αξιοποιώντας θεμελιώδη φαινόμενα όπως η κβαντική υπέρθεση, η διεμπλοκή και η παρέμβαση, με την υπόσχεση της εκθετικής ή πολυωνυμικής επιτάχυνσης στην επεξεργασία πολύπλοκων προτύπων. Λόγω των περιορισμών του υλικού στη σύγχρονη εποχή των θορυβωδών κβαντικών συσκευών ενδιάμεσης κλίμακας (NISQ), η έρευνα επικεντρώνεται στην ανάπτυξη και αξιολόγηση υβριδικών κβαντικο-κλασικών αλγορίθμων. Στο πλαίσιο αυτό, εξετάζονται αναλυτικά οι κβαντικές Μηχανές Διανυσμάτων Στήριξης (QSVM) για προβλήματα επιβλεπόμενης ταξινόμησης και η Κβαντική Ανάλυση Κύριων Συνιστωσών μέσω παραμετροποιημένων κυκλωμάτων (VQPCA) για τη μη επιβλεπόμενη μείωση διαστατικότητας. Οι μέθοδοι αυτές μεταφέρουν το υπολογιστικά απαιτητικό τμήμα της ανάλυσης στον κβαντικό συνεπεξεργαστή, όπως τον υπολογισμό του κβαντικού πυρήνα σε εκθετικά μεγάλους χώρους Hilbert μέσω χαρτών χαρακτηριστικών, ενώ αναθέτουν την τελική βελτιστοποίηση των παραμέτρων σε κλασικούς αλγορίθμους. Η πειραματική αξιολόγηση των εν λόγω μοντέλων πραγματοποιήθηκε με χρήση του προγραμματικού πλαισίου Qiskit πάνω στο πραγματικό ιατρικό σύνολο δεδομένων Breast Cancer Wisconsin Diagnostic. Τα αποτελέσματα ανέδειξαν την υψηλή δύναμη των κβαντικών ταξινομητών, με το μοντέλο QSVM να επιτυγχάνει συνολική ορθότητα 94,74% και, κυρίως, εντυπωσιακή ανάκληση της τάξης του 98,59%. Το ποσοστό αυτό είναι κλινικά κρίσιμο, καθώς υποδηλώνει την ικανότητα του κβαντικού μοντέλου να ελαχιστοποιεί τις ψευδώς αρνητικές διαγνώσεις κακοηθών όγκων, υπερβαίνοντας παραδοσιακές δυσκολίες εντοπισμού μη γραμμικών συσχετίσεων. Παράλληλα, η προσομοίωση της VQPCA πέτυχε να προσεγγίσει την κύρια ιδιοτιμή του πίνακα συνδιακύμανσης με απόλυτο σφάλμα μόλις 0,003, επικυρώνοντας τη μαθηματική εγκυρότητα της κβαντικής εξαγωγής χαρακτηριστικών. Παρά τα υποσχόμενα αποτελέσματα, η πρακτική εφαρμογή της κβαντικής εξόρυξης δεδομένων προσκρούει σε σημαντικές τεχνολογικές προκλήσεις . Η κυριότερη αφορά το πρόβλημα της κωδικοποίησης των δεδομένων και την απουσία Κβαντικής Μνήμης Τυχαίας Προσπέλασης (QRAM), γεγονός που ακυρώνει θεωρητικά την επιτάχυνση της κβαντικής φόρτωσης. Επιπλέον, τα πειράματα κατέδειξαν την ακραία ευαισθησία των κβαντικών κυκλωμάτων στην κλιμάκωση των δεδομένων, καθώς η απουσία κατάλληλης κλασικής προεπεξεργασίας οδηγεί στο φαινόμενο της συγκέντρωσης πυρήνα (kernel concentration) και σε κατακόρυφη πτώση της ορθότητας. Συμπερασματικά, τεκμηριώνεται ότι η κλασική και η κβαντική υπολογιστική οφείλουν να λειτουργούν συμπληρωματικά, ανοίγοντας τον δρόμο για επαναστατικές εφαρμογές στην προσωποποιημένη ιατρική και την ασφαλή ανάλυση τεράστιων όγκων ετερογενούς ιατρικής πληροφορίας και όχι μόνο στο εγγύς μέλλον.
Η τεχνολογία blockchain αποτελεί μία από τις σημαντικότερες εξελίξεις των τελευταίων ετών, με συνεχώς αυξανόμενες εφαρμογές σε ποικίλους τομείς τείνει να αποτελέσει παγκόσμιο πρότυπο και να αντικαταστήσει τις συμβατικές μεθόδους δοσοληψίας, αφού προσφέρει διαφάνεια και ακεραιότητα στο σύνολό της. Παράλληλα, η κατασκευή ισχυρών κβαντικών υπολογιστών φαίνεται να είναι πιο κοντά από ποτέ και αναμένεται με προσμονή, αφού θα μπορέσουν να επιλύσουν πολλά προβλήματα σε διάφορους τομείς των θετικών επιστημών. Ταυτόχρονα όμως, θα έχουν την δυνατότητα να «επιτεθούν» στους μηχανισμούς ασφαλείας στους οποίους βασίζεται η blockchain τεχνολογία και το διαδίκτυο γενικότερα. Στόχος της παρούσας μεταπτυχιακής διατριβής, λοιπόν, είναι να μελετηθούν σε βάθος και να αξιολογηθούν, τα τρέχοντα κβαντο-ανθεκτικά μοντέλα κρυπτογραφίας που θα μπορούσαν να καταστήσουν την τεχνολογία blockchain ασφαλή στην μετα-κβαντική εποχή. \nΣυγκεκριμένα, στο πλαίσιο της παρούσας διατριβής πραγματοποιήθηκε ενδελεχής μελέτη όλων των κρυπτογραφικών μηχανισμών μετα-κβαντικής κρυπτογραφίας, υπό το πρίσμα της χρήσης τους σε τεχνολογίες blockchain. Παράλληλα, μελετήθηκαν και τα διάφορα είδη τεχνολογιών blockchain, προκειμένου να αποσαφηνιστεί ο βαθμός στον οποίο η ασφάλειά τους πλήττεται με την έλευση των κβαντικών υπολογιστών. Περαιτέρω, χρησιμοποιήθηκε και η μέθοδος της πειραματικής έρευνας πάνω σε μια πρωτοπόρα τεχνολογία κβαντο-ανθεκτικής blockchain, τη λεγόμενη QRL (Quantum Resistant Ledger), η πρώτη τεχνολογία σε αυτόν τον τομέα, με σκοπό την εξαγωγή συμπερασμάτων που αφορούν την απόδοση της τεχνολογίας – σε απλό σημερινό οικιακό υπολογιστικό σύστημα – σε σύγκριση με το θεωρητικό μοντέλο. \nΤα αποτελέσματα που εξήχθησαν από την θεωρητική έρευνα αποκαλύπτουν δυνατά και αδύναμα σημεία κάθε κβαντο-ανθεκτικής τεχνολογίας στους διάφορους τομείς της κρυπτογραφίας. Για αυτό άλλωστε, ίσως δούμε στο μέλλον να υπερισχύουν υβριδικά μοντέλα που θα συνδυάζουν δύο ή περισσότερες από αυτές τις τεχνολογίες. Επιπλέον, υπάρχουν παράγοντες που πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψιν στην αξιολόγηση των τεχνολογιών αυτών και αφορούν την αφομοίωσή τους από την βιομηχανία και την κοινωνία γενικότερα. Τα αποτελέσματα της πειραματικής έρευνας, από την άλλη, ήταν ενθαρρυντικά και οι μετρήσεις που έγιναν στα διάφορα σενάρια χρήσης έδωσαν τιμές πλησίον των αναμενόμενων βάσει θεωρίας.
Γίνεται όλο και πιο φανερό ότι η περίοδος που διανύουμε αποτελεί μια περίοδο άνθησης των κβαντικών υπολογιστών. Οι κβαντικοί υπολογιστές είναι πλέον ελεύθερα διαθέσιμοι για την εκτέλεση κβαντικών αλγορίθμων που έχουν υλοποιηθεί σε Python με τη χρήση των βιβλιοθηκών ανοιχτού κώδικα Qiskit που έχει αναπτύξει η ΙΒΜ. Η εκπαιδευτική μας πρόταση αποτελείται από: α)Σημειωματάριο Jupyter το οποίο οι εκπαιδευόμενοι έρχονται άμεσα σε επαφή με τις αρχές των κβαντικών υπολογιστών μέσω παραδειγμάτων κα κβαντικών αλγορίθμων με τη χρήση της γλώσσας κβαντικού προγραμματισμού Qiskit της IBM, β)διάλεξη-παρουσίαση και συζήτηση του προαναφερθέντος σημειωματάριου με παράλληλη εργαστηριακή άσκηση των εκπαιδευομένων και γ) ασκήσεις με προτεινόμενες λύσεις. Θα γίνει εισαγωγή στο κβαντικό μπιτ (qubit), στις κβαντικές πύλες, στα κβαντικά κυκλώματα και θα παρουσιαστεί ως παράδειγμα υπεροχής των κβαντικών υπολογιστών, ο αλγόριθμος υπέρπυκνης κωδικοποίησης.