Bose-Einstein yoğuşuk maddesini uyumlu optik bilgi işlemleri için dinamik hafıza aleti olarak araştırdık. Özellikle, yoğuşuk maddede depolama zamanı içinde çok yavaş optik vurumlar(darbeler) analiz edildi. Yüksek dereceden dağınım özellikleri hesaba katarak yoğuşuk maddede optik darbelerin ilerlemesini modelledik. Bu çalışmada atomik sistemin konuma bağlı olarak değişen yoğunluğu, sıcaklık ve atomik çarpışmaların şiddetine göre değişen yoğunluk profili de dikkate alındı. Yapılan sayısal ve analitik hesaplar ile kısa darbenin genişlemesini sıcaklığa, konuma ve atomik çarpışmalara göre analiz ettik. Bir optik darbe yoğuşuk madde içinde rezonans frekansında elektromanyetik olarak indüklenmiş saydamlık etkisi ile çok yavaş ilerletilebilir. Hızı son derece yavaş olduğundan sistem optik bilgiyi saklama için kullanılabilir. Sınırlı parametreler için uyumlu optik bilgi hafıza kapasitesi bulundu. Radyal yöndeki yoğunluk profilini dikkate alan ve fiber optikte eğimli indeks fiber profili ile yoğuşuk maddenin kırılma indisini modelledik. Ayrıca madde içinde çok yavaş optik darbeler gözlendi. Bu da rezonans olmayan elektromanyetik olarak indüklenmiş saydamlık koşulları altında gerçekleşti. Yoğunlaşmış maddenin taşıyabileceği mod sayısını hem analitik hem de sayısal olarak irdeledik. Ayrıca optik vurumların Bose-Einstein yoğuşuk (BEY) maddesinde ilerlemesinde üç boyutlu etkileri ve optik modların sayısındaki bağ koşulları incelendi. Kırılma indisi arttırılması durumunda daha çok optik modun (BEY) maddesinde taşınabileceğini gösterdik. Mod sayısının sıcaklığa bağlı değişimini inceledik. Kuvantum uyumluluk sayesinde, deneysel parametreleri kullanarak mod sayısının kontrol edilebileceğini gösterdik. Ayrıca tek ve çok mod koşulları analitik olarak bulundu. Analitik sonuçlar, sayısal sonuçlarla kontrol edildi. Ek olarak, kısa optik darbelerin Bose-Einstein yoğuşuk maddesinde ilerlemesinde ikinci dereceden dağınım etkisini ve nonlineer optik Kerr etkisini inceledik. Kerr nonlineer katsayısının darbe genişliği olan darbe üzerinde etkisi incelendi.
Bose-Einstein yoğuşuk maddesini uyumlu optik bilgi işlemleri için dinamik hafıza aleti olarak araştırdık. Özellikle, yoğuşuk maddede depolama zamanı içinde çok yavaş optik vurumlar(darbeler) analiz edildi. Yüksek dereceden dağınım özellikleri hesaba katarak yoğuşuk maddede optik darbelerin ilerlemesini modelledik. Bu çalışmada atomik sistemin konuma bağlı olarak değişen yoğunluğu, sıcaklık ve atomik çarpışmaların şiddetine göre değişen yoğunluk profili de dikkate alındı. Yapılan sayısal ve analitik hesaplar ile kısa darbenin genişlemesini sıcaklığa, konuma ve atomik çarpışmalara göre analiz ettik. Bir optik darbe yoğuşuk madde içinde rezonans frekansında elektromanyetik olarak indüklenmiş saydamlık etkisi ile çok yavaş ilerletilebilir. Hızı son derece yavaş olduğundan sistem optik bilgiyi saklama için kullanılabilir. Sınırlı parametreler için uyumlu optik bilgi hafıza kapasitesi bulundu. Radyal yöndeki yoğunluk profilini dikkate alan ve fiber optikte eğimli indeks fiber profili ile yoğuşuk maddenin kırılma indisini modelledik. Ayrıca madde içinde çok yavaş optik darbeler gözlendi. Bu da rezonans olmayan elektromanyetik olarak indüklenmiş saydamlık koşulları altında gerçekleşti. Yoğunlaşmış maddenin taşıyabileceği mod sayısını hem analitik hem de sayısal olarak irdeledik. Ayrıca optik vurumların Bose-Einstein yoğuşuk (BEY) maddesinde ilerlemesinde üç boyutlu etkileri ve optik modların sayısındaki bağ koşulları incelendi. Kırılma indisi arttırılması durumunda daha çok optik modun (BEY) maddesinde taşınabileceğini gösterdik. Mod sayısının sıcaklığa bağlı değişimini inceledik. Kuvantum uyumluluk sayesinde, deneysel parametreleri kullanarak mod sayısının kontrol edilebileceğini gösterdik. Ayrıca tek ve çok mod koşulları analitik olarak bulundu. Analitik sonuçlar, sayısal sonuçlarla kontrol edildi. Ek olarak, kısa optik darbelerin Bose-Einstein yoğuşuk maddesinde ilerlemesinde ikinci dereceden dağınım etkisini ve nonlineer optik Kerr etkisini inceledik. Kerr nonlineer katsayısının darbe genişliği olan darbe üzerinde etkisi incelendi.
Bir boyutlu optik örgü potansiyelinde bozon (87Rb)-bozon (41K) atomlarının karışımının Bose-Einstein yoğunlaşması incelenmiştir. Sistem kısa menzilli bağlantı düzensizliği çerçevesinde sıkı-bağlılık Bose-Hubbard Hamilton fonksiyonu ile belirlenmiş, durum yoğunluğu ve yerelleşmenin irdelenmesinde Green fonksiyonları kullanılmıştır. Atomlar arası saçılma uzunluğunun değiştirilmesi ile atomların yerelleşmesinin kontrol edilebileceği belirlenmiştir. Bir boyutlu optik örgünün site enerjileri üzerinde, kısa menzilli bağlantı yerine benek potansiyelin davranışını veren uygun bir bağlantı fonksiyonu kullanılarak yeni bir düzensizlik elde edilmiştir. Sistemde Anderson yerelleşmesinin gözlenme olasılığı araştırılmıştır. Yerelleşme uzunluğu ve durum yoğunluğu bir önceki bölümde sunulan analitik yöntemler kullanılarak hesaplanmıştır. Sabit ve büyük bir düzensizlik şiddetinde, benek potansiyelin, yerelleşme üzerindeki etkisinin bağlantı fonksiyonunun uzunluğuna bağlı olduğu görülmüştür.Anahtar Kelimeler: Bose Einstein Yoğunlaşması, Optik Örgü, Sıkı-Bağlılık Bose-Hubbard Hamilton Fonksiyonu, Durum Yoğunluğu, Yerelleşme
Bu calismada, yogunluk fonksiyonelleri kurami kullanilarak Bose-Einstein Yogusmasi olayi incelenmistir. Once Bose-Einstein yogusmasinin tanitildigi calismada, hem ideal hem de etkilesen bozon gazlarinin taban durum ozelliklerinin incelenmesi icin kullanilan yaklasimlar sunulmustur. Son yillarda ozellikle deneysel calismalarda guncel olan bozon-fermiyon karisimlarinin fiziksel ozelliklerinin incelenmesinde yogunluk fonksiyonelleri kuraminin nasil kullanilabilecegi tartisilmis ve bozon-fermiyon karisimlarinin taban durum ozelliklerinin hesaplanmasina imkan verecek Kohn‑Sham denklemlerine benzer bir denklem takimi olusturulmustur. Bu denklemler sayisal olarak cozulmus ve son bolumde elde edilen sonuclar tartisilmistir.
Gelecekteki kuantum teknolojileri, temel yapı taşı olarak talep üzerine üretilebilen ve ayırt edilemez (özdeş) tekil foton kaynaklarına (TFK) ihtiyaç duymaktadır. Altıgen boron nitrür(hBN), oda sıcaklığındaki kararlı ve yüksek parlaklıktaki tekil foton emisyonu ile diğer katı hal platformlarından ayrışır. Ancak çevresel dekoherans mekanizmaları, malzemenin optik koheransını ve dolayısıyla ayırt edilemezliğini kısıtlamaktadır. Bu çalışma, kütlesel (bulk) hBN yapısında doğal olarak oluşan TFK'ların optik koherans limitlerini incele- mektedir. Numuneler, silikon dioksit alttaşlar üzerine damlatarak kaplama yöntemiyle hazırlanmıştır. Kusur merkezleri, özel yapım bir konfokal mikro-fotolüminesans düzeneği ile izole edilmiştir. Hanbury-Brown-Twiss interferometresi kul- lanılarak kusur merkezlerinin tekil foton doğası doğrulanmıştır. Bu kusurların optik koheransını ölçmek için sıfırdan otomatik, yüksek hassasiyetli bir Michel- son interferometresi kurulmuş ve veri toplama süreci özel bir LabVIEW pro- gramı ile kontrol edilmiştir. Ek olarak, sıfır gecikme konumu, bir atımlı lazer ve zaman etiketleme modülü kullanılarak hassas bir şekilde belirlenmiştir. Optik koherans fonksiyonunun sönümleme profili, oda sıcaklığı ve kriyo- jenik sıcaklıklar genelinde analiz edilmiştir. Sönümleme fitleri; sırasıyla ho- mojen genişlemeyi, homojen olmayan genişlemeyi ve çevredeki birleşik etk- ileri tanımlaması beklenen Gauss, tekil üstel ve bu iki fonksiyonun karışımı olarak seçilmiştir. Deneysel ölçümler, incelenen tüm sıcaklıklarda TFK'ların koherans süresinin pikosaniye mertebesinde olduğunu göstermektedir. Ayrıca, aynı kusur merkezinin üç farklı sıcaklıktaki (5K, 20K, 50K) ölçümleri, sıcak- lığa bağlı fonon dekoherans davranışını ortaya koymaktadır. Nihayetinde bu araştırma, hBN malzemesinin ileri kuantum teknolojilerinde kullanılabilmesi için gerekli olan optik koheransına dair nicel ölçümler sağlamaktadır.
Bu çalışmada anizotropik bir tuzakta harmonik olarak tuzaklanmış alkali atom gazlarında gözlenen Bose-Einstein yoğuşmasına uğramış bir sistemin özellikleri incelenmiştir. Bu amaçla Gross-Pitaevskii yaklaşımı ve Varyasyonel Monte Carlo yöntemi kullanılmıştır. Seyrek gaz limitinde her iki yöntem arasında çok iyi uyum gözlenirken seyrek gaz limitinden uzaklaşıldıkça farklılıklar gözlenmiştir. Sistemin özelliklerinin Gross-Pitaevskii yaklaşımının öngördüğü gibi parçacık sayısı ile saçılma uzunluğunun çarpımına değil de, bu parametrelere ayrı ayrı bağımlı olduğu görülmüştür.
Bu çalışmada, farklı eğriselliklere sahip yüzeyler üzerinde iki boyutlu hidrojen benzeri atomu tekrara göz önüne aldık. İki boyutlu hidrojen benzeri atom problemi göreli olmayan durumda analitik olarak tekrar çözüldü. Farklı yüzeyler üzerinde göreli olmayan durum için farklı metotlar kullanarak çözümleri yeniden sunmuş bulunuyoruz. Düz yüzey üzerindeki hidrojen benzeri atom için enerji özdeğeri polar va parabolik koordinatlarda ve faktorizasyon metodu ile gözönüne alınarak yeniden üretildi. Ayrıca, momentum uzayında Schrödinger denklemi tekrar yazıldı. Schrödinger denklemi iki boyutlu momentum uzayını üç boyutlu küre yüzeyi üzerine izdüşürerek çözüldü. Son olarak, düzgün bir manyetik alan içinde iki boyutlu hidrojen benzeri atom için Schrödinger denkleminin analitik çözümleri bulundu.
SI birim sisteminde 1 sn, 133Cs atomik gazınının temel enerji seviyesinin aşırı ince yapısı geçişine denk gelen elektromanyetik radyasyonun 9 192 631 770 adet osilasyon periyodu için geçen süre olarak tanımlanmaktadır. Yedi temel SI biriminden olan zaman birimi saniye günümüzde hassas ve en doğru ölçüle bilen birimdir. Günümüzde uydu yer belirleme sistemlerinde ve uydu haberleşme sistemlerinde yüksek kararlılıklı ve doğruluklu atomik frekans standartlarına (Atomic Frequency Standard, AFS) ihtiyaç duyulmaktadır. Uydu sistemlerinin ihtiyaç duyduğu atomik saatlerin kompakt olma ve az enerji harcama özeliklerine sahip sistemler olması gerekliliği, az enerji tüketen küçük hacimli atomik saatlerin oluşumuna yönelik çalışmaları hızlandırmıştır. Bu durum bikromatik lazer ışınımı ile atomların koherent tuzaklanmasını (Coherent Population Trapping, CPT) esas alan atomik frekans standartlarının geliştirilmesi sürecini tetiklemiştir. CPT temelli atomik frekans standartlarının oluşumu, frekans kararlılığı 10-8–10-9 değerlerinede olan voltaj kontrollü kuartz osilatörün frekans kararlığını (Voltage Control Quartz Osilator, VCXO) 10-11–10-13 değerlerine ulaştırmak ile sağlanır. Bu değerlere ulaşmak ancak voltaj kontrollü kuartz osilatöre hata sinyali geri beslemesi uygulamak ile mümkün olur. CPT temelli AFS’larında hata sinyali, bikromatik lazer demeti ile atomların etkileşimi sonucunda oluşturulur ve elektronik olarak fotodedektör üzerinden algılanır. Algılanan sinyal kuartz osilatöre hata sinyali olarak geri besleme olarak verilir. CPT temelli AFS’ların frekans kararlığı ve doğruluğu, geri besleme sinyali olarak kullanılan sinyalin kalite faktörüne bağlıdır. CPT rezonansının kalite faktörü Q= C/∆υ biçiminde tanımlanmaktadır. Eşitlikte C, CPT rezonansının sinyal genliği (kontrast) iken Δυ rezonansın çizgi genişliğidir. Kararlı AFS’ları daha ince çizgi genişliği ve daha fazla sinyal genliğine sahip CPT rezonans sinyallerin hata sinyali olarak kullanılması ile gerçeklenir. CPT rezonansının çizgi genişliği ve kontrastı; atomik gazın türüne (87Rb veya 133Cs oluşuna), atomik gazının içine katıkılandırılmış gazın türüne (neon, argon, nitrojen), atomik gazın sıcaklığına, atomik gazın bulunduğu cam hücrenin boyutuna, bikromatik lazer ışınımının ışınım yoğunluğu, demet çapı ve polarizasyonuna göre değişkenlik göstermektedir. CPT rezonansı, bikromatik lazer ışınımının alkali atomik gazlar (133Cs veya 87Rb) ile etkileşimi sonucunda atomların alkali gazların taban enerji seviyelerinin Zeeman enerji seviyelerinde tuzaklanması sonucunda oluşmaktadır. Zeeman seviyelerinde tuzaklanan atomlar bikromatik lazer ışınımı ile etkileşime girmezler ve etkileşime girmeyen atomlar rezonans frekansta (bikromatik lazer ışınım frekansının alkali atomik gazların taban enerjisine eşit olduğu durumda) transmisyon sinyali üzerinde bir artış olarak oluşur ve fotodedektör ile algılanmaktadır. CPT rezonansı litaratürde, bikromatik lazer demeti ışınımının tek yönde atomlar üzerine gönderilmesi ve etkileşime sokulması yöntemi ile algılanmaktadır (pompa optik geometrisi). Bu yöntem ile fotodedektör üzerinde algılanan sinyal üzerinde, Zeeman seviyelerinde tuzaklanmayan atomlardan gelen katkıda yer alır. Bu katkı fotodedektör üzerinde algılanan sinyal üzerinde, daha geniş bir Doppler çizgisi üzerinde daha küçük kontrast ve daha geniş çizgi genişliğine sahip CPT rezonansı algılanmasına neden olmaktadır. Bu katkıyı kaldırmak amacıyla tez çalışmasında CPT rezonansı, bikromatik lazer demetine ters yönde gönderilecek olan monokromatik lazer demeti 133Cs atomik gazında algılanmıştır (pompa-prop optik geometrisi). Monokromatik lazer ışınımının frekansı, 133Cs atomik gazının taban enerji seviyelerin birinde çalışacak şekilde ayarlanmıştır. Böylelikle sadece istenilen Zeeman seviyelerinde tuzaklanan atomlar algılanarak, daha ince çizgi genişliği ve daha yüksek kontrasta sahip CPT rezonansı algılanmıştır. Pompa-prop optik geometrisi ile algılanan CPT rezonansının kontrastı, pompa optik geometrisi ile algılanana göre ortalama 4 kat daha fazla iken, çizgi genişliği ise 2 kat daha ince gözlenmiştir. CPT rezonans çizgi genişliği ve kontrastına bikromatik lazer demeti ışınım yoğunluğu ve prop lazer demet çapının etkisi araştırılmıştır. Araştırmalar sonucunda pompa-prop optik geometrisi ile algılanan CPT rezonansının kontrastı; prop lazer demeti ışınımının farklı ışınım çapı ve bikromatik lazer demeti ışınım yoğunluğu değerlerinde lineer olarak artış gösterirken, pompa optik geometrisi ile algılanan CPT rezonansının kontrastının belirli bir değere kadar artığı daha sonra azaldığı gözlenmiştir. Ayrıca yapılan araştırmalar sonucunda Pompa-prop ve pompa optik geometrileri ile algılanan CPT rezonanslarının çizgi genişliğinin ise bikromatik lazer demeti ışınım yoğunluğu ile lineer olarak artış gösterdiği saptanmıştır.